AIDA Nederland

Reis van Gevluchte Kunstenaars

door: Yildiz Akturan
Geschreven voor de expositie Meanderen aan de Maas 2007

"Onderweg naar de verte maak je veel mee:
soms donkere wolken, duistere wegen en tegenwind.
Vlieg als een vogel door de schaduw naar het licht,
Waar de hoop de hemel aan de zee verbindt."
(gedicht:Mohammad Arab)

Zoals rivieren die op aarde voeden, voedt de kunst de geest van maatschappijen. Zoals rivieren zich voeden met regen en sneeuw, voedt de kunst zichzelf ook door het landschap, door de stijl van het dagelijkse leven van mensen, door culturele en sociale waarden van maatschappijen. Zoals een rivier de mineralen van de aarde meeneemt en daardoor de delta’s nog vruchtbaarder maakt, hebben kunst en maatschappij ook een wederzijdse invloed op elkaar en dit is een natuurlijk proces. Daarom kunnen we het niveau van de culturele, sociale, economische, politieke, educatieve ontwikkeling van een maatschappij direct in de kunst zien. Dat maakt kunst een spiegel van een maatschappij.

Mensen bouwen dammen in de rivieren om al het water op te vangen. Vanaf dit punt waar rivieren niet verder kunnen vloeien, zijn ze dood en ook de delta’s worden daardoor droog en niet meer vruchtbaar. Landen die de kunstenaars om verschillende redenen niet vrij laten om hun beroep te kunnen/mogen uitoefenen, brengen eigenlijk een grote schade toe aan de geestelijke ontwikkelingen van hun maatschappij. De landen die hun kunstenaars waarderen, steunen en beschermen, worden hiervan niet alleen geestelijk, maar ook materieel rijker. Daarom kan ik hier zeggen dat de vrijheid van de kunstenaars een beeld geeft over de rijkdom van een land.

Rivieren die tegen een grote natuurlijke barricade zoals bergen komen, meanderen . Ze zoeken een nieuwe weg om in alle vrijheid verder te kunnen stromen en naar de zee of een meer. De kunstenaars die hun eigen landen belemmeringen tegenkomen die HUN vrijheid beperken, zoeken net als rivieren nieuwe gebieden waarin ze wel vrij hun werk kunnen doen, hun gevoelens, gedachten kunnen uiten zoals ze willen. Vanaf dit moment begint de zoektocht van deze kunstenaars. Natuurlijk willen alle kunstenaars in hun land blijven leven, want ze weten heel goed dat ze alleen in hun eigen land door hun eigen maatschappij helemaal goed begrepen worden. Omdat ze een deel van hun maatschappij zijn. Door middel van hun werken geven ze terug wat ze van hun maatschappij hebben gekregen. Daarom denk ik dat geen enkele kunstenaar zijn eigen land vrijwillig wil verlaten. En als kunstenaars eenmaal beslissen om wel te vertrekken, maken ze een lange reis totdat ze een rustplek vinden. Een vermoeiende, angstige, gevaarlijke reis naar een vreemd land betekent waar een nieuw, moeilijk begin op hen wacht.

Starten met een nieuw leven in een vreemd land betekent voor kunstenaars een strijd tussen leven en dood, verleden en heden, oud en nieuw, vooruit en achteruit gaan. De kunstenaars die dezelfde willen blijven en alleen terugkijken naar hun verleden, zich niet openstellen voor nieuwe ontwikkelingen of die hun verleden, culturen, waarden, willen vergeten, kunnen niet verder leven als kunstenaar. Een vreemde kunstenaar kan alleen een goede plek vinden in een vreemde maatschappij als hij/zij zich goed kan aanpassen aan het nieuwe leven. Nieuwe inspiratiebronnen zoeken, een verbinding tussen verleden en heden vinden, hun eigen culturele achtergrond met een nieuwe taal verbinden en aan de nieuwe maatschappij vertellen is volgens mij nodig, net zoals een positief punt zien in het verschil nodig is om de waarden, de rijkdom die ze mee hebben genomen, met nieuwe maatschappij te kunnen delen. Dan zullen ze als kunstenaar verder gaan.

Is alleen de strijd van een kunstenaar genoeg om in een nieuw land een leven als kunstenaar te kunnen leiden? Natuurlijk niet. Ze hebben tijd, ruimte, aandacht, steun, waardering, respect voor hun werk nodig. Dat moet van andere kant komen en daarin spelen de overheid en nieuwe maatschappij een belangrijke rol. Zoals een zee zich openstelt voor een rivier en door het nieuwe water van de rivier nog rijker en groter wordt, kan een vreemd land ook de nieuwe kunstenaars ontvangen door hun alle mogelijkheden te bieden en ze hun werk in alle vrijheid te laten doen zodat zij met hun werk een bijdrage kunnen leveren aan de samenleving waarin zij nu wonnen.

Op dit moment is Nederland een land waar elke jaar tientallen buitenlandse kunstenaars naar toe komen. Er zijn kunstenaars die vrijwillig dit land kiezen om hun werk nog beter kunnen uitoefenen. Maar ook zijn er kunstenaars van alle disciplines die door verschillende redenen hun landen moesten verlaten en na een lange, gevaarlijke, moeilijke reis in Nederland terechtkomen.  Gevluchte kunstenaars hebben het net zoals alle andere vluchtelingen niet zo gemakkelijk in Nederland. Door de Nederlandse asielprocedure komen ze heel veel bureaucratische problemen tegen waar ze soms hun hele energie in moeten stoppen. Bovendien weten ze totdat ze met organisaties in contact komen die vluchtelingkunstenaars steunen, niet zogoed waar en hoe ze hun werk naar de nieuwe doelgroepen kunnen brengen. Omdat ze hier als kunstenaars niet bekend en alles nieuw is voor hen, moeten zij soms starten op nulpunt. Ze worden niet als kunstenaar, maar wel als vluchteling gezien. Deze groep mensen heeft hulp nodig om weer als kunstenaars te kunnen functioneren. Daarom speelt een organisatie zoals AIDA een belangrijke rol. Volgens mij is AIDA (Association Internationale de Defense des Artistes) een brug tussen ‘vreemde’, gevluchte kunstenaars en de Nederlandse maatschappij. "AIDA steunt naar Nederland gevluchte kunstenaars van alle disciplines, brengt deze kunstenaars in contact met Nederlandse culturele instellingen en ontwikkelt eigen projecten om de positieve aanwezigheid van buitenlandse kunstenaars in ons land tot uiting te brengen" (Persbericht AIDA-Nederland, meanderen aan de Maas).

Onder de paraplu van AIDA-Nederland proberen gevluchte kunstenaars al jaren samen met de medewerkers van deze stichting binnen in Nederland ruimte te krijgen en hun werk te presenteren. Ze willen niet verdwijnen, integendeel willen ze elke keer nog harder zeggen dat ze ook aanwezig zijn in deze samenleving en stichting AIDA Nederland laat hun stem door IN de Nederlandse maatschappij horen. Daarom vind ik het werk van deze stichting heel nuttig, belangrijk en waardevol.  Het laatste project van deze stichting "Meanderen aan de Maas" is een kleurrijk, creatief project. Het thema van het project is ‘het veranderende landschap van de balling in taal en beeld". Op 15 februari 2007 krijgen we in galerie Kunstkerk te Amsterdam een kans om genieten van het bijzondere werk van gevluchte beeldende kunstenaars, dichters en journalisten. Ook in Rotterdam, Den Haag, Maastricht en Dordrecht is hun werk te zien.

Als we op 15 februari de galerie Kunstkerk binnenlopen, ben ik ervan overtuig dat we een andere wereld zullen tegenkomen. Alle deelnemers aan dit project moderne kunstenaars die schilderen, beeldhouwen, schrijven hoe ze naar het leven kijken, hoe ze dingen waarnemen, hoe ze dit leven ervaren. In hun werk zullen we de motieven van hun cultuur, hun levenservaringen, en hun waarneming van hun nieuwe leven zien. We zullen sterk gevoelens tegenkomen, zoals woede, heimwee, verdriet, humor. We zullen soms ons zelf vreemd voelen door onze onbekendheid met wat zij vertellen, soms zullen we blij zijn omdat we sommige delen van het werk herkennen. Deze kunstenaars zijn ons vreemd, maar ook bekend. Hun binnenwereld is ver van ons, maar soms ook zo dichtbij.  Het kan dat we sommige werken van deze mensen niet begrijpen, of denken dat het heel simpel is. Daarom denk ik dat we keer op keer naar sommige details van hun werk moeten kijken en niet vergeten dat ze een andere culturele, sociale achtergrond hebben dan wij. Al de deelnemers aan dit project hebben veel thema’s meegenomen tijdens hun lange reis naar Nederland. Dat maakt hun bijzonder en rijker. Ze willen nu hun deze rijkdom met Nederlandse kunstliefhebbers delen en op die manier een bijdrage leveren aan de kunsten en daarmee aan de samenleving van Nederland.