AIDA Nederland

Door Truus Groenewegen

Mysterie
Een schilderij maken met donkere kleuren in de ene hoek en daar tegenover een heldere hemel. Dat was in het Iran waar Mehdi Arami opgroeide een daad van verzet. Mehdi had in de pas kunnen lopen en de zaak van zijn vader kunnen overnemen, maar hij koos voor de kunst. ‘Je hoort iets in je ziel en volgt dat gewoon.’ Wie de website van Mehdi Arami oproept, krijgt muziek te horen van Vas. De zangeres van deze groep en haar partner zijn Iraniërs die Indiase muziek maken en intussen in de Verenigde Staten wonen. ‘Toen ik een stukje van die muziek op internet hoorde, kreeg ik allemaal beelden in mijn hoofd’, zegt Mehdi. ‘Daarmee wilde ik een dansvoorstelling maken. Al was ik voor die tijd niet bijzonder geïnteresseerd in dans, dit wilde ik en ik begon gewoon.’

Kledingfabriek
‘Het is een weg die ik moet gaan. Ik ben altijd iemand geweest die eigen gedachten en ideeën had. Vanaf mijn zestiende, zeventiende jaar hield zelfkennis mij bezig. Ik was onder de indruk van de Perzische dichter Rumi, van het boeddhisme, van Carlos Castaneda. Ja, ook in Iran kon je zijn boeken lezen. Wat ik van hen leerde, en nog steeds leer, wijst naar de kern van het universum en jij als ziel die bevrijd moet worden. Een lang verhaal.’ Omdat hij problemen met de autoriteiten had, moest Mehdi na twee jaar de kunstacademie in Teheran verlaten. Hij werkte enige tijd met zijn vader in diens kledingfabriek. ‘Al snel voelde ik: hier hoor ik niet bij, constant bezig zijn met kopen, verkopen, produceren. ‘Dit kan ik niet’, zei ik tegen mijn vader. ´Ik ga doen wat ik in mijn hart voel.´ Dat was moeilijk, want natuurlijk was mijn vader daar boos over, hij had verwacht dat ik de zaak van hem zou overnemen.’ Kunst was voor Mehdi geen middel om politiek te bedrijven. ‘Mij ging het om het uiten van mijn eigen mening. De symbolen die ik gebruikte – een witte duif, tralies – waren overduidelijk verwijzingen naar vrijheid. Waar en hoe je kleur en vorm gebruikte, was bepalend. Een donker hoekje tegenover een heldere hemel was al meer dan genoeg voor de censor.’

Essentie
Waar het verlangen kunst te maken vandaan komt valt vanzelfsprekend niet te beantwoorden, vindt Mehdi. ´Je hoort iets in je ziel en volgt dat gewoon. Je maakt geen lijstje met voor- en nadelen en besluit dan dat je arts wordt omdat je daar goed geld mee kunt verdienen. Kunst is een behoefte. Je weet van tevoren dat het moeilijk gaat worden. Soms zie ik vrienden van dezelfde leeftijd die een huis hebben, een goede baan, een auto. Zo´n leven had ik ook kunnen hebben. Toen ik hier kwam, had ik ook gemakkelijk informatica kunnen gaan studeren, rechten of boekhouding.´ Kunst is voor Mehdi verbonden met het spirituele. ´Je maakt contact met de essentie van iets. Dat doe je door op reis te gaan. Misschien arriveer je nooit, maar het gaat om het onderweg zijn, op zoek naar antwoorden. Wat is de bedoeling van dit alles? Wat doen we hier? Wie zijn wij? Dat zijn vragen die iedereen zich stelt. Sommigen af en toe, anderen gaan hun hele leven op zoek. Soms lukt het je antwoorden te vinden, soms blijft het een vraagteken. Toch blijf je doorgaan, dat vind ik belangrijk. Schilderen doe ik niet alleen om antwoorden te vinden. Soms stel ik een vraag met een schilderij, soms creëer ik een sfeer. Soms zit ik ín het schilderij, soms sta ik erbuiten. Dat hangt er vanaf, het gebeurt gewoon.’

Ogen
´Het leven is vol mysterie, dat wil ik overbrengen.´ Hij doet dat door schilderijen, foto´s, poëzie. ´Een appel of een spiegel, dat zijn duidelijke symbolen, maar soms begrijp ik het zelf ook niet. Poëzie schrijf ik in de eerste plaats voor mezelf. Ik schrijf in de Perzische taal. In mijn poëzie zit veel directe verwijzing naar het mysterie. De mensheid en symbolen als vogels en ogen. Een oog is een raam. We moeten onze blik openen. Hoe kijk je? Hoe maak je contact? Je kunt naar buiten en naar binnen kijken. Zoals je naar een ster, een boom, een rivier kijkt, kan je ook naar jezelf kijken. In dat alles is iets van god te vinden. Hoe ervaar je dat kijken? Wat leer je van het kijken? Het hóe is heel belangrijk. Mensen verschillen van elkaar en qua cultuur, maar er is iets dat daar overheen gaat. Het mysterie is een interessant gebied, maar ook in mijn eigen taal kan ik het niet zomaar in één zinnetje omschrijven. Misschien is er geen antwoord. Het gaat om het verhaal van de mens en zijn weg.’

Plezier
Na zijn vlucht uit Iran kwam Mehdi in 1994 door toeval in Nederland terecht. ‘Daar had ik niet zelf voor gekozen. Ik kende Nederland van Rembrandt en Van Gogh, verder wist ik niets. Maar vanaf het moment dat ik hier was, besloot ik het beste ervan te maken. Ik wilde niet zitten wachten en ben meteen met een studie begonnen.’ Dat was de kunstacademie in Kampen, richting illustratie en vormgeving. Na enkele maanden had hij zijn eerste expositie, waar de burgemeester zijn eerste schilderij kocht. De laatste jaren heeft hij wel exposities gehad maar weinig schilderijen verkocht. ‘Van dans, beeldende kunst, poëzie kan je niet in leven blijven. Een paar dingen doe ik met honderd procent plezier en een paar dingen omdat ik er geld mee kan verdienen.’ Met dat laatste doelt hij op tuinontwerpen, kleuradvies en schilderen in huizen. In de afgelopen tijd heeft hij de inrichting ontworpen en uitgevoerd van bijvoorbeeld een tandartsenpraktijk en een beautycentrum. Voor die opdrachten hoeft hij geen reclame te maken, ze komen via via. Hij kan maandenlang niets horen en dan weer komt alles tegelijk.

Yalda
Op dit moment zit Mehdi in een overgangsfase, na een periode waarin hij zich intensief met voorstellingen heeft beziggehouden. Het begon vijf jaar geleden toen hij met die beelden van dans in zijn hoofd rondliep. Hij zocht naar een gelegenheid om de dans te laten zien. Die kans kreeg hij toen de Iraanse vereniging in Delft hem vroeg in de Prinsenhof een avond te organiseren, het Yalda-festival ter ere van de langste nacht op 21 december. Dat werd een kennismaking met de Perzische cultuur waarvoor hij het programma samenstelde, andere kunstenaars uitnodigde, mensen bij elkaar bracht. Een avond vol traditionele muziek en zang uit Perzie en een historische modeshow van 2500 tot 50 jaar geleden. ‘Voor de theater en dansvoorstelling van mijn eigen groep van Parvaze Aram (betekent: vlucht der vrede) heb ik alles zelf gedaan, samen met een grote groep vrienden. We ontwierpen en maakten de decors, de kostuums, deden de grime en de presentatie. Alles behalve de muziek.´ Parvaze Aram is op andere plekken te zien geweest, zoals op internationale vrouwendag in Rotterdam, in het Congresgebouw in Den Haag en tijdens de Nijmeegse Vierdaagse.

Maskers
Ook Mehdi´s dansvoorstellingen zijn voor hem een uitdrukking van het spirituele. ´De dans is niet alleen entertainment of kunst. Ik probeer iets te vertellen, niet als overduidelijke boodschap, maar door met symbolen een inhoud over te brengen.´ Die symboliek zat bij zijn dans niet alleen in de aankleding en de voorwerpen op het toneel, zoals een vissenkom, maar vooral ook in de maskers van de danseressen. Behalve veelkleurige gewaden droegen ze een soort Venetiaanse maskers in blauw, rood en zilver. ‘Je blik wordt altijd getrokken door het gezicht, de ogen, de lippen, de uitdrukkingen van de dansers. Door de maskers haal je dat weg en daarmee het karakter en de schoonheid. Zo is het eerste contact anders, het verloopt via de beweging. Je gaat vraagtekens zetten, ervaart meer het mysterie. Als maker stuur je via pure beweging en kleur, om daarmee iets op te wekken in de ziel. Het is een energie die in de ruimte blijft. Goed of slecht, energie kan iemand op 10.000 kilometer afstand voelen.’ Mehdi maakte deze jaren ook andere voorstellingen, zoals in het Volkenkundig Museum in Leiden voor Norouz, het Perzisch Nieuwjaar op 21 maart.

Incidenteel zal hij nog wel blijven organiseren, poëzievoordrachten of avonden met traditionele Perzische cultuur, maar veel beperkter. Hij wil naar zichzelf terug en weer gaan schilderen. ‘Alles zelf doen voor die voorstellingen kost veel te veel tijd. Wat ik deed kwam uit de diepste lagen van mijzelf, maar tegelijkertijd ben je veel buiten jezelf bezig. Het is nu het moment voor iets anders.’