AIDA Nederland

Nenad de muzikant

Het is vreemd, maar ik kan nog nauwelijks bevatten dat Nenad niet meer leeft. Hij had een aanwezigheid voor me op een bijna andere laag, die nauwelijks aan sterfelijkheid is gebonden. Al weer jaren geleden ineens verschenen in m’n leven, op een zonnige zaterdagochtend op de Noordermarkt. De zaterdagmorgen is al de fijnste ochtend van de week, de dag met de grootste vrijheid, van de markt, van een cappuccino bij Capri en een broodje kaas/tomaat uit de oven, van lekkere kaasjes en zeepjes, van marktmensen die sowieso al een bepaalde engelachtigheid bevatten. De aartsengel in dat geheel is de accordeonist die met een zeldzame melancholie aardse deuntjes tevoorschijn tovert over liefde en afscheid, over een klop op de deur of een overspelige losbol, over een avond in de winter en over de warmte van een ander. Kinderen stoppen als vanzelf voor zijn aangezicht, blijven staan en staren naar zijn gezicht, dat ongelofelijk lieve en onschuldige gezicht. Jonge moeders worden vanzelf meegetrokken door hun kleintjes, komen tot stilstand en verbazen zich onbewust over de ruwheid van hun eigen geliefde naast deze bijna onaardse tederheid die uit zijn mond in zijn muziek omhoog kringelt.
De kindjes komen betoverd door zijn liederen in een droom van paradijselijkheid, hun ouders en ons als toeschouwers meetrekkend in een grensgebied van realiteit en verlangen naar een betere wereld die hier, nu, vandaag begint in dit lied.

Er zijn een heel aantal momenten geweest dat ik Nenad uit de markt vandaan heb kunnen meetronen naar andere feestelijke plekken, een bruiloft van vrienden, een opening van een bijzondere tentoonstelling. Ons eigen 25-jarig liefdesfeest op een boerenerf in een donderend onweer in Holysloot. Het waren optredens waarin hij geen stilte wilde, geen geïsoleerde aandacht. Laat mij maar spelen, ergens, tussen de mensen door, ik vind hen wel of zij mij. In de roes van het feest speelde zijn klanken een aparte toon van fijnzinnige persoonlijke aandacht en stemming.

De stemmingen die Nenad wist te ontlokken aan zijn accordeon en aan zijn stem waren intens aanwezig en tegelijk bijna bescheiden, het mocht er zijn maar het hoefde niet als je niet wilde, het was nooit opeisend.
Het was een bijna onzichtbare aanwezigheid, tussen de gasten door, transparant, zodat ieder geraakt kon worden door een ontroering waarvan hij of zij nauwelijks wist waar die precies vandaan kwam.
Zijn veeleisendheid bestond naar zichzelf toe, in zijn open intentie het hart van een ander te bereiken, naar zijn meest open en eerlijke klank, tastend en zoeken, hoe deze trilling een ander raakt.

Tweemaal heb ik hem buiten deze bijna argeloze optredens zien verschijnen in een andere dimensie.
De eerste maal was op de opening van mijn expositie in het Armando-museum in dat prachtige kale 12e-eeuwse kerkje in Amersfoort. Hij speelde een ongelofelijk rauwe en pijnvolle versie van een stuk van Satie waarin plotseling die zoete slijpende meeslependheid van andere vertolkingen van de tafel werd geveegd om plaats te maken voor een kaal getrokken spoor van verdriet en ontblote angst.
De andere keer was een eigen concert waartoe ik hem had uitgenodigd en uitgedaagd, in de Plaatsvervangster, een project over het model in de fotografie, zes avonden van lezingen en concerten in de Uilenburger Synagoge, in december 2001.
Ik had hem in contact gebracht met Maria Zalinska, een muzikaal ongeschoolde studente met een in mijn ogen eigen en ongepolijst geluid maar met een tegelijk ongehoorde muzikale tederheid.
Het was een ongekende ontroerende avond van zoeken en vinden en van ontmoeten van twee ontheemde zielen. Ik zeg je dat het puur muzikale liefde was.

Nenad was een aartsengel voor me, zo’n enkele verschijning in je leven die plotseling verschijnt op een onverwacht moment, dan weer verdwijnt, vaak voor langere tijd, wat wist ik eigenlijk van zijn leven. Een nieuwe liefde, een kind en een nieuw lied, wil je het horen? Zo is het altijd gegaan. Op dat onverwachte moment van het weerzien was er een volkomen vanzelfsprekende vertrouwdheid in de korte uitwisseling van ieders leven, met weinig woorden, een soort verbond, maar vooral in het delen van het lied. Hij de maker, de vertolker, degene die me toespreekt en raakt in m’n ziel. Ik de luisteraar, degene die het zwijgen er toe doet, mezelf klein wetend, die kan huilen om de vergankelijkheid van het geluk, om de sterfelijkheid van het leven, om het einde van het feest. Dan is er Nenad, die je moed geeft om er over heen te komen, over de grens, naar de andere oever, waar die ook moge zijn, waar opnieuw kinderen wachten met de droom in hun ogen, in zijn gezicht, in zijn stem.

Leo Divendal

zondag 5 februari 2006

Nenad muzicar

Cudno, ali ja jos uvek ne shvatam da Nenada vise nema. Ja njegovu prisutnost osecam na jednom sasvim drugom nivou, koji nema nikakve veze sa smrtnoscu.

Pojavio se u mom zivotu pre deset godina, jednog subotnjeg prepodneva na Nordenmarktu (pijaca u Amsterdamu).
Subota je i inace najlepsi dan u nedelji, dan sa najvise slobode: pijacni dan, dan kapucina u Kapriju i toplog sendvica sa paradajzom i sirom, dan ukusnih sireva i mirisljavih sapuna, dan ljudi sa pijace koji ionako imaju
u sebi nesto andjeosko.
Glavni andjeo svega ovoga ’subotnjeg pijacnog’ bio je Nenad Umetnik: harmonikas koji sedi na drvenoj kutiji svog instrumenta i, sa melanholnijom koja se retko srece, docarava ovozemaljske melodije o ljubavi, patnji, rastanku, o kucanju na vrata, preljubi, o zimskoj noci i toploti bliskosti.
Deca su sama od sebe zastajala i ostajala zageldana u njegovo lice, to neverovatno milo i nevino lice. Mlade majke, koje bi deca dovukla, zanemele bi od nesvesnog zaprepascenja nad gruboscu svojih partnera u poredjenju sa skoro nadzemaljskom neznoscu koja je izvirala iz Nenadovih usta i instrumenta.

Decica, opcinjena njegovim pesmama, dovedena u stanje rajskog blazenstva, povukla bi svoje roditelje i sve nas ostale posmatrace, u to podrucje gde se srecu java i san, stvarnost i ceznja za boljim svetom, svetom koji pocinje tu, tada, sa tom pesmom.

Puno puta sam Nenada sa pijace odveo da svira na raznim svecanostima – na svadbu prijatelja, otvaranje specijalne izlozbe. Odveo sam ga, i to po najvecem nevremenu, cak na salas u Holisloutu, na moju proslavu 25 kako sam sa svojom zenom. Na tim svecanostima on nije trazio tisinu
i paznju. ‘Pusti ti samo mene da sviram, dole, medju ljudima, naci cu ja vec njih ili oni mene’. U svoj zivosti zurke njegova svirka je stvarala posebnu atmosferu time sto je posvecivao gostima licnu paznju.

Njegov glas i njegova harmonika su, u svim svojim nijansama, bili uvek intenzivno prisutni, ali istovremeno i nekako u pozadini; mogli ste da ih cujete, ali niste morali da ih slusate; nikad nisu zahtevali mnogo od vas. To je bila neka skoro nevidljiva prisutnost izmedju gostiju, tako da je svako mogao da bude dirnut, a da ne zna tacno odakle, kako i zasto.

On je bio zahtevan prema sebi: u svojoj otvorenoj nameri da dopre do srca ljudi; i zahtevan prema svojoj muzici: u svojoj potrazi za najotvorenijim, najcistijim, najpostenijim zvukom od koga bi ta srca zatreperila.

Pisac Dzon Berger kao da opisuje Nenada kad kaze:
"Harmonika je kao sam zivot. Leva ruka spaja basove i ritam srca. Ruke i ramena se – kao i pluca – otvaraju da udahnu vazduh a desna ruka opipava gde bi mogla da bude nada."

Dva puta sam njegovu muziku doziveo u jednoj potpuno novoj dimenziji. Prvi put na otvaranju moje izlozbe u muzeju Armando u jednostavnoj crkvici iz 12 veka u Amersfortu. Tu je odsivrao jednu neverovatno sirovu i bolnu verziju Satijevog: umesto uobicajene zavodljive sladunjavosti ovog komada, odjenom su isplivali neokiceni: ogoljena tuga i strah.

Drugi put je bilo na njegovom samostalnom koncertu,
na koji sam ga ja pozvao i izazvao. To je bilo u okviru projekata Plaatvervangster, decembra 2001, sest veceri predavanja i koncerta u Uilenburg sinagogi na temu modela i fotograqfije.

Ja sam Nenada upozano sa Marijom Zalinskom, muzicki neskolovanom studentikinjom, koja je, po mom misljenju, imala vrlo svojstven, nedpreradjen zvuk i, istovremeno, nevidjenu muzicku prefinjenost i suptilnost.

To je bilo jedno dirljivo vece trazenja, susreta i prepoznavanja dve izgubljene duse. Kazem vam, to je bila jedna cista muzicka ljubav.

Nenad je za mene bio kao arhandjel, jedna onih retkih stvari koje se odjedanput, potpuno neocekivano, pojave u vasem zivotu i isto tako nestanu, poneki put na duze vreme. Sta sam u stvari i znao o njemu i njegovom zivotu: nova ljubav, dete, nova pesma, hocete o tome da vam pricam? Ali to je stara poznata prica, tako je odvajkada.

Svaki put kad bi se ponovo neocikvano sreli i kad bi, sa malo reci, ali sa poverenjem koje se podrazumeva razmenili informacije o zivotu onog drugog, o muzici, fotografiji – osecao sam momentalno jednu potpunu bliskost i savrsenu povezanost sa njim, pogotovo kroz njegovu pesmu.

On kao stvaratelj, kao onaj koji mi se obraca i dotice mi dusu. Ja kao primalac, koji, znajuci da je mali, cuti i moze samo da se rasplace nad prolaznoscu srece, nad smrtnoscu, nad krajem zivotne svecanosti.

I onda je tu Nenad da da hrabrost da se prebrodi, da se prekorace granice i dodje do druge obale, ma gde ona bila, gde ce opet deca sa ocima punim snova da cekaju na njegovo lice, na njegov glas.

Leo Divendal
Amsterdam, nedelja 5 februar – petak 10 februar 2006