AIDA Nederland

Zondag 6 januari 2008
De kargadoor, Oudegracht 36 Utrecht

Wie verhuist verandert. Wanneer een kunstenaar noodgedwongen zijn land verlaat en naar Nederland komt, verandert zijn landschap. Balling. Nieuw in Nederland. Van hoge bergen naar platte vlaktes, van zoete meren naar de zoute zee, van onbewoonbare gebieden tot droog gepompte, aangelegde en tot op de meter voorbestemde grond. Niet alleen het landschap is anders. Hij komt ook terecht in een land met een ander klimaat, een nieuwe taal, vreemde mensen en onbekende gewoontes. Hij verandert zelf. Maar wanneer ben je nieuw in Nederland? Wanneer je arriveert? Of wanneer je naar een aantal jaren eindelijk te horen krijgt dat je mag blijven? Nieuw in Nederland !? is een intercultureel en multidisciplinair programma. Voor een intiem publiek leggen beeldende kunstenaars, dichters, filmmakers uit verschillende culturen hun zielenroerselen bloot. Zij doen dat met hun kunst. Vernieuwend.

Programma 1 van 12.00-12.45 en van 13.30-14.15 uur
Met poëzie door Shakila Azizzada, de film "Thuis" door Vuk Janic, interview met beeldend kunstenaar Nena Sesic-Fiser en Mozambikaanse muziek door de Novellas Family Band met Neco, Nelson, Isoldo en Isabel Novella.

Programma 2 van 15.30-16.15 en van 17.00-17.45 uur
Met poëzie door Juan Heinsohn Huala, een van de "Videoletters" door Katarina Reiger en Erik van der Broek, interview met filmmaker Karim Traidia en Mozambikaanse muziek door de Novellas Family Band met Neco, Nelson, Isoldo en Isabel Novella.

Nena Sesic-Fiser – Portretten van dierbaren
Nena Fiser over haar schilderijen: "Tijdens de oorlog was alles van ons huis in Sarajevo weg, mijn atelier was leeg, mijn schilderijen verdwenen. Ik vertrok naar Nederland. Ik zette mijn carrière als beeldend kunstenares voort met tentoonstellingen van mijn schilderijen en grafisch werk, decorontwerp voor theater, scenografie voor korte films, medewerking aan animatiefilms, flamenco en buikdansen. De beroemde schilder Marc Chagall heeft een keer gezegd: ‘des te verder ik ben van mijn geboorte stad Witebsk, des te dichterbij voel ik hem in mijn ziel.’ Ik ben hetzelfde. Ik schilder meer en meer de motieven van mijn jeugd, van mijn leven van vroeger. Sarajevo, de stad van de menselijke vrijplaats, de poort naar de beschutting en kalmte voor al die verschillende culturen, tradities en overtuigingen van haar bewoners."

Karim Traidia – Les diseurs de la Verité
Margot Dijkgraaf (NRC Handelsblad): "Doodsangst, woede, haat, schuldgevoelens. Het zijn vaak deze drijfveren die Algerijnse kunstenaars en intellectuelen ertoe aanzetten hun pen ter hand te nemen, een film te maken of een muziekstuk te componeren. Velen zijn, na de staatsgreep van 1992, Algerije ontvlucht en volgen als balling de bloedige ontwikkelingen in hun vaderland. Wekelijks staan er nieuwe berichten over moordpartijen in de krant. Wekelijks wordt de lijst van misdaden begaan tegen de menselijkheid langer. Mag je als Algerijns intellectueel buiten de grenzen van je geteisterde land een veilig heenkomen zoeken? Mag je je eigen huid redden en anderen, ook je familieleden, aan hun lot overlaten? En, als je daartoe besluit, word je er dan gelukkiger van? Kun je leven met je schuldgevoelens? Alle facetten van dit morele dilemma komen aan bod in de film "De sprekers van de waarheid" van karim Traidia, die als filmregisseur van De Poolse bruid grote bekendheid kreeg. Traidia, die zo’n twintig jaar geleden naar Nederland kwam, baseerde de documentaire-achtige film op het verhaal van de vermoorde Algerijnse hoofdredacteur Said Mekbel".

Herinnering aan niets

elke dag
in de geluiddichte passage van de schreeuw
helpt de herinnering eigenhandig
iets wat gebeurde om zeep

Shakila Azizzada
Shakila Azizzada woont en werkt sinds 1985 in Nederland. Van haar werk is inmiddels in Nederland de dichtbundel "Herinnering aan niets" en een toneelstuk gepubliceerd. Naast haar literaire werkzaamheden oefent zij het beroep uit van tolk.
Amir Afrassiabi over de dichtbundel Herinnering aan niets: "Als een balling woon en werk je misschien net zoals gewone mensen. Maar jouw bestaan heeft een andere dimensie. Je bent ergens vandaan gekomen waar je niet terug kan. Je bent ergens naartoe gegaan, waar je nog niet aangekomen bent. Je bent uitgesloten van of ingesloten tussen twee tijden en plaatsen, namelijk enerzijds het verleden daar en anderzijds het heden hier. Gisteren bestaat niet meer. Vandaag is nog niet begonnen. Het enige dat je kunt doen is een bestaan opbouwen, precies waar je staat, ergens tussen heden en verleden, tussen hier en daar. Een vierde tijdsdeel dat geen gisteren of vandaag of morgen is en een derde plaats anders dan hier en daar. Hoe kan een gewone balling dat in de realiteit doen? Ik weet het niet. Maar ik weet wat een dichter in ballingschap doet of moet doen. Hij of zij schept daar een wereld, voor zijn of haar bestaan in en door poëzie. En dit is waar Shakila Azizzada, bewust of onbewust, in haar gedichten mee bezig is."

Met onbekende bestemming

Ik zie je elke ochtend
lopen naar het metrostation
je gekrulde haren los in de wind
de regen van het rif glanzen op je haren
en op je wangen de sirocco
die ons verwarmt

Juan Heinsohn
We waren klaar om het land te verlaten. We zouden onze geboortestad verlaten, onze vrienden, familie en een aantal compañeros die, ondanks alles, trouw waren gebleven. Vier jaar lang hadden we het in Chili na de militaire staatsgreep van 11 september 1973 uitgehouden. We hielden het uit dankzij de kracht van mijn moeder. Meer konden we niet doen. We zaten als gezin gevangen in een land dat ons negeerde, alsof we niet meer bestonden. In 1977 was het uur van vertrek gekomen. Wat stond ons te wachten aan de andere kant van de Andes? En daarna, waar zou deze reis ons heenbrengen? Op de vastgestelde datum vertrok onze bus. Bang, verlaten, radeloos, werden we klein, zeer klein in de ongelooflijk stille schoonheid van de Andes. De afstand tot thuis was niet meer te meten. Thuis bestond eigenlijk al lang niet meer. Er was zo veel kapot gegaan in hun handen. Zouden ze dat ooit kunnen begrijpen? Het Andesgebergte is de mooiste poort die ik me kan herinneren. Huilend gingen we er doorheen, het was de tweede fase van een lange reis. Achter de bergen lag de wereld en deze, dat zouden we snel merken, zat niet te wachten op gebroken zielen."

Videoletters
De documentairemakers Katarina Rejger en Eric van den Broek trokken met hun camera door voormalig Joegoslavië. Zij filmden mensen die de moed hadden om videobrieven over zichzelf te schrijven naar personen met wie het contact ruim tien jaar geleden tijdens de oorlog was verdwenen. Voor twintig personen bezorgden zij videobrieven bij degenen met wie het contact was verbroken en brachten zij een briefwisseling per video tot stand. Dankzij de hernieuwde uitwisseling werden de grenzen die waren ontstaan vanwege ras, godsdienst, angst en schaamte geslecht.

Vuk Janic – Thuis
Toen de oorlog in voormalig Joegoslavië uitbrak begon Vuk Janic met een paar collega’s het ‘Saga-Sarajevo-videocollectief’, een groep filmmakers die de wereld via beelden verslag deed van de gruwelijke granaataanvallen op Sarajevo en de gevolgen ervan voor de bevolking die als ratten in het dal werden beschoten. Toen het niet anders meer kon vluchtte hij naar Nederland. Vuk Janic maakte voor de AIDA-productie "In Holland staat een huis, ja ja….". een slapstick-achtige speelfilm "Thuis", waarin de Bosnische vluchteling Bernard van een toegewezen huis een thuis moet zien te maken. Het huis wordt al snel zijn tweede ontheemde zelf en ontpopt zich als een niet te onderschatten vijand. Inmiddels heeft Vuk Janic met onder meer zijn film "Het laatste Joegoslavische elftal", en het Eerste Gebod verfilmde van de Nederlandse versie van De Tien Geboden zijn naam definitief geschaard onder de nieuwe generatie van belangrijke Nederlandse documentairemakers .

Novellas Family Band – Would you go
Zanger en gitarist Anselmo João Johanhane, alias Neco Novella, is het charismatische gezicht van de jonge groep Neco Novellas uit Mozambique. Samen met zijn broers Nelson en Isildo richtte hij de groep op, waarbij soms ook zijn twee zussen deel van uit maken. Anselmo kwam in 2001 naar Nederland om klassieke zang te studeren aan het Rotterdams Conservatorium. De NRC Next:
"Op het podium is de band onder leiding van de oudste broer Neco één grote bundeling van energie. De muzikale basis van hun voorouders vullen de broers aan met soulvolle samba, reggae en funk. Begeleid door slechts een paar westerse instrumenten en achtergrondzang komt Neco’s diepe en veelzijdige stem tot zijn volle recht. De ingenieuze tempowisselingen, de aanstekelijke ritmes en soms de weemoed in de gloedvolle ballads zorgen voor kippevel en opwinding. Hun debuutalbum ‘Mita Famba’ (would you go) kreeg in de Nederlandse pers veel positieve aandacht. "Het repertoire van deze Mozambikaanse broers fonkelt aan alle kanten. Het zijn steevast schitterende miniatuurtjes", aldus Het Parool.