AIDA Nederland

Opening Meanderen aan de Maas in Dordrecht

31 mei 2007
door Hildegard de Graaf

Dames en heren,

Deze reizende tentoonstelling van Amsterdam naar Rotterdam (aan de nieuwe Maas) naar Eindhoven en nu gearriveerd in Dordrecht, doet zijn naam eer aan. Deze keer zijn we aan de oude Maas. De tentoonstelling meandert, en de makers van het werk nog meer: zij trekken van het land van herkomst naar Nederland door Nederland.

Wij zien en lezen hier werken waarin vindingrijkheid en verbeeldingskracht de belangrijkste bron van ontstaan is. De kunstenaars,dichters en journalisten uiten zich in tekst en beeld en laten het nieuwe land op zich in werken. En zie, wat op u afkomt. In deze expositie verbinden kunstenaars en dichters die niet uit Nederland komen zich aan ons land. Een verbeelding van Scheveningen in een schilderij, in de gedichten over de Waddenzee, de regen, het blijven lachen in de Kalverstraat. Beelden waar de rijkdom van indrukken in doorklinkt.

Deze tentoonstelling wordt op de locaties van haar reis aan de Maas positief ontvangen en maakt geschiedenis in de combinatie van beeld en tekst en door de diversiteit van culturele achtergrond van de makers. Evenwel niet langs de hele oever van de Maas wordt er welwillend gereageerd.. En waarom niet? Motieven voor afwijzing zijn opmerkingen als: er zou te weinig authenticiteit en oorspronkelijkheid in het werk te zien zijn. Gesproken wordt over te weinig artistieke kwaliteit. De kunstenaars citeren te veel vanuit de westerse kunstbeoefening. AIDA in de persoon van Herman Divendal heeft daar, en ik ben het daar volstrekt mee eens, bezwaar tegenaan getekend. In hemelsnaam wat is oorspronkelijkheid en authenciteit en hoe beoordeel je dat? Er wordt al jaren over gediscussieerd en de gespreken over westerse kunst lopenvast op deze criteria. Waarom dan ineens deze hooghartige opstelling over kunst van kunstenaars uit niet westerse landen. Wij hebben onze eigen beoordelingscriteria nog niet eens bijgesteld om adequaat te kunnen oordelen over de mix van invloeden in de beeldende kunst in west Europa. Hoe kunnen we ons zo'n standpunt over kunst van niet westerse kunstenaars dan pemitteren?

Bij beoordelingen van kunst, weet ik, dat commissies en juryleden soms niet tot een eensluidend oordeel komen. Uit onderzoek bleek dat degene die het meest dominant spreekt, meestal door anderen in die mening wordt gevolgd, en dat er te weinig wordt geargumenteerd. Sinds dat onderzoek zijn beoordelaars zich daar meer bewust van, hoop ik. En ik verdenk de beoordelaars van de afwijzing van deze expositie dat zij lichtzinnig een standpunt hebben ingenomen en kritiekloos van elkaar overgenomen. Een steekhoudend argument heeft AIDA verder niet gekregen. Een gemiste kans om de discussie over de invloed van deze kunst op een hoger plan te brengen. En wij dan? Hoe oorspronkelijk durven wij te kijken en onbevooroordeeld het werk op ons te laten inwerken? Bekend is dat niet geoefende beoordelaars, zoals een kleuter van 5 jaar vooral reageert op de expressiviteit van het werk, een 10 jarige de techniek belangrijk vindt (is het knap gemaakt?) en dat men pas later met een meer geoefend oog het onderwerp los kan zien van de artistieke kwaliteit: een lelijk/ontoegankelijk onderwerp kan toch een goed kunstwerk kan zijn. Het is vooral een kwestie van bewust kijken.

Dan is er het aspect de maker. Gisteren hoorde ik Marjoliein Februari in een debat bij de Raad voor Cultuur zeggen, dat de oorspronkelijkheid van kunst ooit begonnen is met het werk dat kinderen van 5 jaar maken. Dus haar conclusie was dat werk van kinderen ook kunst is. Een boeiend gegeven, dat ons brengt op het onderwerp van de definitie van kunst. Beantwoording daarvan voert nu te ver en is te complex. Dus ga ik terug naar deze tentoonstelling.

Ik ben er als bestuurslid van AIDA trots op hier te staan. Trots op deze kunstenaars, dichters en journalisten. Trots op hun aanwezigheid, trots op hun kracht en doorzettingsvermogen. Trots op de kwaliteit van het werk.. Vanuit een ander perspectief dan ik heb, een andere context dan ik ken herken ik Nederland maar zie en hoor ik nieuwe gezichtspunten.. Met de onbevangenheid van een kind dat bijvoorbeeld een plein met huizen opengeklapt tekent om alle huizen er allemaal op te kunnen krijgen is gewerkt. Voor mensen die vaak vreselijke dingen hebben meegemaakt en in staat zijn dat achter zich te laten en toch open waar te nemen dwingt dat respect af. Met plezier open ik de tentoonstelling van AIDA hier aan de oever van de oude Maas. Hier zijn ze welkom en ik ben ervan overtuigd, wanneer wij onze stem steeds laten horen, dat zij over een tijd welkom zijn langs de hele over van de Maas.