AIDA Nederland

Openingstoespraak bij de expositie van Senad Alic ‘Poging tot Vliegen’.

Door Liesbeth Schreve-Brinkman
7 oktober 2010
Podium Mozaïek

Het motto van de expositie is ‘Poging tot Vliegen’. Het verlangen om te kunnen vliegen is van alle tijden. Het appelleert aan de ultieme droom om los te komen van de dagelijkse werkelijkheid, zeker als die werkelijkheid onverdraaglijk is. In de loop van de geschiedenis is dit thema op vele manieren vormgegeven en beschreven.

Graag wil ik een paar strofen laten horen uit de Griekse tragedie van Euripides ‘Ifigeneia in Taurië ’ in de vertaling van de dichter Martinus Nijhoff (1894-1953). Deze tragedie vertelt het verhaal van de Griekse koningsdochter die wordt geofferd omwille van de oorlog tegen Troje, maar op het nippertje van het offerblok wordt gered door de godin Artemis, die haar wegvoert naar het onherbergzame en barbaarse eiland Taurië. In de rol van Ifigeneia wordt het ontvluchten aan de noodlottige werkelijkheid en het heimwee naar weleer voor mijn gevoel prachtig verwoord:

    “O vogel Alcyon, gij
die scherend klippen voorbij,
een klaaglied zingt over zee,
waar wie goed luistert het wee
in hoort om voorbij geluk, -
gelijk gij klaagt, klaag ook ik,
ik, vogel vleugelenloos,
missend mijn land, althoos
met zijn markt- en feestgedruis…” en even verder

“De baan waar de zon langs schijnt
is de baan waarlangs ik ga
in mijn dromen, en zodra
zich onder mijn vlucht vertoont
het huis waarin ik heb gewoond,
leg ik af mijn wiekenpaar
en sta weer tussen de schaar
van meisjes, zelf meisje weer…”

Senad Alic’ werk gaat voor een belangrijk deel over vliegen om te vluchten weg van de onzekerheid waarin je verkeert als nieuwkomer in een onbekend land, weg van de vreemde omgeving met vreemde mensen met andere gewoonten, kleding en talen. Het is de vlucht terug naar de wereld waar je je thuis voelde, vliegen om te vluchten in dromen. Maar vliegen kan ook betekenen op weg gaan om nieuwe werelden te ontdekken en dromen te verwezenlijken en waar te maken, weer landen om een nieuwe werkelijkheid te scheppen waar je deel van uit maakt en waarin jij je thuis voelt. ‘Thuiskomen’ doe je in je zelf. Dat geldt voor ieder mens op zoek naar zijn bestemming. Allemaal zijn wij immers de weg wel eens kwijt. Senad Alic houdt in zijn werk ons de spiegel voor.

Voordat ik met Senad over zijn werk ga praten, gaan we naar een film kijken waarin we hem aan het werk zien. De film is gemaakt door Afra Dekie in het kader van haar studie Visuele Etnografie binnen de studie Culturele Antropologie aan Universiteit Leiden. Via internet kwam zij terecht bij AIDA en Herman Divendal, die haar ondermeer op het spoor bracht van Senad Alic. De film geeft een zuiver beeld van hoe Senad te werk gaat. Kijkt u maar…

Senad, er zijn een paar onderwerpen, die ik graag met je zou willen aansnijden.

Je bent een echte verhalenverteller. Dat blijkt duidelijk uit de film. Al schilderend ontrolt zich een hele historie, die verborgen zit onder het uiteindelijke beeld dat wij te zien krijgen. Als ik naar je werk kijk word ik vrolijk. Het is kleurig met zwier geschilderd en vol beweging. Pas met jouw verhaal over de geschiedenis die zich in de onzichtbare lagen heeft afgespeeld, krijgt de beschouwer een beeld waar het werk echt over gaat. En dat is vaak niet zo vrolijk als het bij de eerste oppervlakkige beschouwing lijkt. Zo is het ook vaak met de ontmoeting tussen mensen. Je ziet niet altijd direct wat in hoofd en hart verborgen ligt. Je figuren lijken vaak te zweven, gevangen in hun dromen.

Uit je werk blijkt je fascinatie voor mensen en hun dromen en wat hen beweegt. Is dat altijd zo geweest? Je hebt je opleiding in voormalig Joegoslavië gevolgd, waar je trouwens ook een technische studie hebt gedaan.
Kan je kort iets vertellen over je kunstopleiding daar?

Eens zei je dat je hier de kleur hebt ontdekt.
Kan je dat moment benoemen? – Kleur geeft hoop.

Je begint een werk op te zetten in houtskool. Je ziet aan de hand waarmee je dat doet, de echte tekenaar. Leerde je dit in de opleiding of is het jouw eigen manier om een nieuw werk te beginnen? Hoort het bij jou?
Kan je vertellen waar je hart ligt meer bij het schilderen of toch bij het tekenen?

Senad werkt iedere week met vluchtelingen. Hij probeert ze hun eigen kracht te laten herontdekken. Zijn eigen werk weerspiegelt heel direct zijn gevoel en emoties, die voortkomen uit dit werken met vaak zeer beschadigde mensen. Het beïnvloedt de intensiteit van de kleur in zijn werk. Zo heeft de oorlog in Kosovo, die hij vanuit de verte meemaakte, de kleuren en de contouren in zijn werk verscherpt. ‘Je voelde als nooit te voren dat je de mensen hier je verhaal moest vertellen. Over hoe het is om alles achter te moeten laten en alleen en verlaten van allen en alles wat je lief is met letterlijk niets, verder moet zien te komen en een veilige plek moet zien te vinden. Ermina en jij hebben samen met jullie oudste kind uiteindelijk hier in Nederland een nieuw thuis gevonden. Je hebt met de slechtste kanten van de mens kennisgemaakt, maar door de spontaniteit van kinderen waar je regelmatig mee werkt heb je de vrolijkheid teruggevonden.’

Omdat we hier niet in de expositie zelf staan wil ik kort wat werk onder uw aandacht brengen.  Van een van de eerste werken die u tegenkomt links aan de muur hebt u de wordingsgeschiedenis gezien in de film van Afra Dekie. Let u in het kleinere werk vooral op de vaardige en makkelijke tekenhand van Senad. Verder verwondert u zich misschien over de aanwezigheid van Napoleon met zijn driekante steek en een hand in zijn jas gestoken. Het beeld ziet er uit als zijn gang naar Sint Helena, hoe diep kan een heerser zinken.
Veel figuren in Senad’s werk zijn alleen, ook al praten of zitten ze met elkaar.

Er valt een duidelijke ontwikkeling waar te nemen in de geëxposeerde werken van vaste omlijnde figuren naar veel lossere vormen en vrijer kleurgebruik, waarbij met breed paletmes de verf is opgebracht. Dat zijn in het bijzonder de twee werken die op de wand achter het podium hangen. Het lijkt of de scherpe kanten in de herinnering door de tijd aan het vervagen zijn.  Dan als laatste naast het podium nog 4 kleine werkjes waar ik graag uw aandacht voor vraag. Het zijn illustraties die Senad maakte voor de Koran vertellingen speciaal voor kinderen door Farouk Achour: ‘Wij vertellen je het mooiste verhaal’. Het is een fraaie kleine uitgave geworden van uitgever Boulaaq en hier te koop.

Om de kring in dit verhaal te sluiten kijken wij nog even hoe het Ifigeneia uit het begin is vergaan. Zij ontvluchtte na jaren het barbaarse en onherbergzame Taurië, maar naar het huis van haar vader, het huis van haar dromen, keerde zij niet terug, het was verscheurd door jalousie, bedrog wrok en wraak als gevolg van de oorlog. Zij zette daarentegen weer voet op Griekse bodem – zo vertellen de overleveringen en opgravingen – in een lieflijke en vruchtbare vallei gelegen aan een veilige en beschutte baai waar zij de zorg voor een kindertehuis kreeg in een heiligdom gewijd aan haar eerdere redster de godin Artemis. Eindelijk bij was zij thuis gekomen.

Eeuwen later werd in diezelfde vallei een orthodox kerkje gesticht gewijd aan Michael, hoeder van mensen. Vruchtbaar en vol met gewassen is deze vallei heden ten dage nog steeds. Zo wens ik ook alle figuren uit Senad’s werk een goede landing toe met een goede toekomst waarin zij hun verloren dromen zullen loslaten en een nieuwe werkelijkheid kunnen scheppen en binnentreden. Zodat zij eindelijk weer thuiskomen, en dan thuiskomen in zich zelf.

Podium Mozaïek is een mooi intercultureel centrum en een toonbeeld van diversiteit dat er zijn mag. Laten wij dit kostbare juweel beschermen tegen de opkomende stormen. Ik vind het een eer om juist hier voor het eerst een expositie te mogen openen. Senad jij bent nauw betrokken bij de organisatie van de exposities hier en bij nog veel meer goede dingen elders. Dat is mooi. Maar verlies je er niet in. Vergeet vooral niet te blijven tekenen!