AIDA Nederland

Bouwen aan de ark

Openingstoespraak door Johan Breuker
6 maart 2007
Akantes Amsterdam

" Wachten op Ark"

Dat is de titel van het schilderij waar wij voor staan, een werk van Senad Alic. In stille berusting staat een echtpaar met kind in een desolate ruimte. Besluiteloos staan zij voor een dofblauwe achtergrond die zich uitstrekt over de gehele breedte van het doek en die boven begrensd wordt door een smalle strook los gepenseeld grijs dat twijfelt tussen warm en koel. Je zou dat blauwe vlak kunnen opvatten als een wijd veld. Een open landschap in vogelperspectief met een hoge horizon waarvoor onder in beeld een vaag bergje of een obeliskachtige vorm opdoemt in warme en branderige tinten. Boven deze vorm zweeft in bijna hetzelfde blauw, maar net iets helderder, een gevleugelde figuur, die zich niet weet te bevrijden uit het haar omringende stevige blauw. Dat is één mogelijkheid. Maar je kunt ook het ook lezen als een breed en hoog gordijn dat het landschap achter de wachtenden aan het oog onttrekt. Een immens tentdoek waarin een driehoekige opening ons zicht biedt op een schemerige ruimte daarachter, die door haar gloedvolle kleuren een brand suggereert, Of, in een ander perspectief, ons gastvrijheid belooft en de huiselijkheid van een brandend haardvuur. Het is een kale ruimte, niet wat je noemt een gezellige boel, maar toch uiterst rechts in beeld en opgesloten tussen het echtpaar en de rechterrand van het doek licht een oker/oranje plek. Vanuit die plek geeft een strijklicht de directe omgeving een warme groene toon. Een kleine lichtbron die voor een deel wordt afgeschermd door een donkerrood vlekje alsof de maan de zon verduistert. Of vliegen er vanuit een brandje donkerrode rookwolkjes diagonaal naar boven waar ze boven oplichten tegen de grijze lucht ?

- Tegen die achtergrond plaatste de schilder frontaal twee volwassenen en een kind. Daar staan ze dan,bijna weggedrukt tegen de rechter rand alsof zij daar steun zoeken en voetloos vastgenageld aan de onderrand. Hoog op hun blote spillebenen torenen zij voor het achterdoek boven ons uit en omdat wij als het ware vanuit de orkestbak naar hen omhoog kijken worden hun proporties nog groter. Het is zelfs mogelijk dat het grondvlak achterover helt en dat daardoor het kind niet direct naast de ouders staat, maar meer achter hen alsof het hen op enige afstand volgt. Dat effect wordt nog versterkt doordat het kind bijna met de kleur van de achtergrond samenvalt. Kwetsbaar steken zij af tegen de doorwerkte achtergrond, duidelijk niet op hun gemak en in hun dunne kleding zijn ze duidelijk niet berekend op een lange tocht. Hij in een lange en dunne trui en zij in een fragiel hemdje en een onderjurkje waar je dwars doorheen kijkt. Het kind is zeer schetsmatig neergezet, heeft erg blote armpjes en benen en draagt een grote donkere kraag waarboven het hoofd wankelt. Dat effect van kwetsbaarheid wordt bereikt door de tere en transparante kleuren waar je de lijnen van de ondertekening nog doorheen ziet en de diffuse randen van de contouren benadrukken die picturale kwetsbaarheid nog eens extra. Nauwelijks gelaatstrekken, alleen het hoognodige om hen een menselijke emotie mee te geven En toch, ondanks hun naamloosheid zijn het personen die in al hun onzekerheid hun trots hebben, die dicht bij elkaar blijven en dat verband wordt nog eens kleurig versterkt door die vrolijke rode muts en rode broek die zij dragen.

- Wat draagt de man toch in zijn armen? Een wit hondje, een onschuldig konijn ? Plotseling heb ik een déjà-vue, waar heb ik dit beeld eerder gezien ? Bij wat nauwkeuriger kijken ontdek ik onder de poten van het schetsmatig weergegeven beestje twee gebogen beugels. Dit is niet zomaar een huisdier, neen, dit is een hobbelpaard! In zij armen koestert hij een symbool van zijn kindertijd zoals zijn kind achter hem zijn eigen meest dierbare knuffel draagt. Wat neem je mee als je plotseling gedwongen bent op reis te gaan? Dat zijn je herinneringen en kleine dierbare objecten, die geven je een gezicht, een houvast en een sprankje hoop in een onzekere toekomst. Op wie is het wachten ? Is het Ark, de gids op hun vlucht? Neen, en zeker hebben zij ook geen afspraak met het reisbureau Arke. Maar eerder kijken zij uit naar de Ark die mythische boot uit de bijbel waarin alle rechtvaardigen een eigen plekje en bescherming vinden.

- Ik ben wat uitgebreid op dit schilderij ingegaan omdat ik dit werk beschouw als een prototype van het hele oeuvre van Senad en omdat het goed illustreert wie deze kunstenaar is, wat hem bezig houdt en hoe hij in zijn beelden te werk gaat. Situaties zoals in het bovenbeschreven schilderij kent hij vanuit eigen ervaring en in de keuze voor de onderwerpen in zijn werk put hij uit dat reservoir. Maar nooit slaat hij als in een aanklacht de toeschouwer deze gruwels recht in het gezicht. In zijn schilderijen kiest Senad niet voor het theatrale drama, niet voor beklag of venijn. Daarvoor reserveert hij zijn cartoons, waarin hij met een scherp pennetje en met een omineus genoegen absurde en stupide situaties aan de kaak stelt. Daar serveert hij in trefzekere oneliners ons op zijn visie op de domme eigenaardigheden, valse overtuigingen en de hypocrisie uit het leven van alle dag. In handen van deze positieve en nieuwsgierige mens is humor is een doeltreffend wapen waarmee hij goed weet uit te drukken wat hem op het hart licht. Zijn illustraties bij de koranverhalen voor kinderen zijn zeer compact en beknopt, maar vooral vrolijk en opwekkend. De eenvoud van de vormen, de herhaling, helderheid en de warmte van de kleuren voeren je mee het verhaal in. Deze illustratie voor kinderen en voor volwassenen hebben dezelfde verfijning die zo typerend is voor oude miniaturen en boekverlichtingen.

- Maar in het schilderen laat hij zich helemaal gaan en zijn doeken getuigen van een gedreven en onvoorwaardelijk plezier in het avontuur van het schilderen. Hoe beladen onderwerpen ook mogen zijn, zo gauw hij de kwast ter hand neemt gelden alleen nog de wetten van de schilderkunst en de verbeelding. Die bepalen dan de weg en vol overgave laat hij zich meevoeren op de stromen van kleuren en vormen. Hij doet verrassende ontdekkingen en soms is hij overgeleverd aan een tergende onzekerheid. Dat hele proces is in de opbouw van zijn schilderijen goed terug te zien. Je ziet wanneer hij helemaal in de greep is van een kleur en je kunt ook de momenten van twijfel aanwijzen. Door de taal van de schilderkunst worden zijn onderwerpen onttrokken aan de beperkte realiteit van het moment en de gebeurtenissen worden getransponeerd naar een dieper niveau. Naar een wereld waarin de ontmoeting van heden en verleden een nieuwe realiteit te voorschijn tovert, een droomwereld van verhalen vol mededogen en een vleugje melancholie in heldere vormen en sprankelende kleuren.

- Dat is de kracht van deze energieke en optimistische mens die zijn ervaringen met anderen deelt. Die zich niet alleen terugtrekt in de rust van zijn atelier, maar die zich ook midden in de maatschappij plaatst om zijn ervaring en kennis in te zetten voor de ander. Alles aanpakken, geen gezeur en anderen aanzetten om het leven of de omgeving kleur te geven en met kunst te verrijken. In deze tijd waarin men naarstig op zoek is naar een maatschappelijke functie voor de kunstenaar, moet dit onze nieuwe beleidmakers als muziek in de oren klinken. Soms moet ik even slikken als hij weer een onorthodoxe oplossing kiest. Hij heeft lak aan vaste voorschriften en kiest voor de geluksmomenten en de valkuilen van het experiment. En gelukkig maar. Maar daardoor zijn zijn werken nooit mager en altijd authentiek en daarom kan ik mij er aan over geven want zoals ik al eens eerder zei: "ik houd van kunst met een vetrandje". Senad staat niet besluitloos te wachten op de Ark. Hij verlangt naar die Ark, naar dat gastvrije schip voor iedereen, nu en hij wil er aan meebouwen. Dat doet hij met hart en ziel, op zijn eigen manier en zijn beelden leveren daarvoor de nodige gouden spijkertjes.