AIDA Nederland

Bij de tentoonstelling 'Het verloren paradijs' van Gregory Kohelet en Adil Elsanousi.

20 november t/m 18 december 2009
Beemster Art Center, Sint Nicolaasstraat 21, Amsterdam.

Door Floris Schreve

Gregory Kohelet (Fergana, 1954) stamt uit een familie van Oekraïense/Russische Joden die zich gevestigd hadden in Oezbekistan, toen nog een deel van de Sovjet Unie. Vanaf zijn kindertijd was hij al met de kunsten vertrouwd. Zijn vader, Anatoly Kapstan, was beeldhouwer en was een sterke stimulans voor zijn zoon om ook voor het kunstenaarschap te kiezen.

Op veertienjarige leeftijd bezocht Kohelet het Benkov Art College in Tasjkent, de hoofdstad van Oezbekistan, waar hij ook zijn vervolgopleiding voltooide aan het Ostrowsky Art Institute. Na zijn studie werd Kohelet docent aan het Benkov Art College. In die tijd werd Kohelets al in sterke mate bepaald door het ‘fantastisch realisme’. Dat Chagall een belangrijke bron van inspiratie was zal niemand verbazen. Dat is ook zichtbaar in zijn huidige werk, ook op deze tentoonstelling. Overigens droomde hij in die tijd al van Nederland, het land van Rembrandt, van Gogh en zeker ook Breughel. Dat hij zeer gegrepen is door de laatste is eveneens duidelijk zichtbaar in zijn huidige werk.

In 1990 vertrok Kohelet, net als zoveel Joden uit de voormalige Sovjet Unie, naar Israël. Hiermee kwam een lang gekoesterde droom in vervulling en kon hij de heilige plaatsen van de grote profeten voor het eerst zelf bezoeken, al voldeed het werkelijke Israël zeker niet aan de ideaalbeelden die hij zich voorstelde uit de vele verhalen zoals hij die kende.

In 1998 vertrok hij op uitnodiging van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen naar Nederland. De werken die hij hier vervaardigde laten zien dat hij elementen verwerkt van alle plaatsen waar hij is geweest. Het Nederlandse landschap is in zijn werk herkenbaar, maar ook de Russische traditie, zoals de duidelijke invloed van Chagall en Jawelinsky, maar ook de traditionele elementen, zoals de beroemde Russische iconen. Minder direct zichtbaar, maar van groot belang voor zijn kunstenaarschap is de Kabbala, de mystieke traditie van het Jodendom. Het gaat niet om een letterlijke weergave van deze getallenleer, maar in zijn werk zijn wel verwijzingen naar de diverse spirituele stadia te vinden, zoals die in de Kabbala een rol spelen. Een duidelijk voorbeeld is het motief van de berg in een paar van zijn werken. Deze heeft hij geplaatst in een landschap dat is opgebouwd uit verschillende plans (meestal drie, zowel een gegeven uit de Nederlandse zeventiende eeuwse landschapskunst, zie van Goyen, Cuyp, Ruysdael en vele anderen, maar ook de inwijdingsstadia van de Kabbalistiek). In een van de werken op deze tentoonstelling is dit duidelijk zichtbaar. Een belangrijk motief in zijn werk is de ‘zwarte doos’. Kohelet hierover: ‘In mijn werk gebruik ik oude dingen die uit hun logisch verband zijn gehaald. Voor mij zijn deze dingen als een soort van zwarte doos in een vliegtuig. Ieder verschijnsel in het leven heeft zijn ‘zwarte doos’ waarin de oorzaken van de ramp worden geregistreerd. Ik open deze dozen en onderzoek ze. In het schijnsel van het licht van de witte ruimte open ik de zwarte dozen van Spinoza, kabbala, Breughel, Europa en Rusland, die zich in mijn verbeelding omvormen tot transparante, witte dozen, met een Goddelijk licht van binnen’.

Kohelet is een kunstenaar met vele verhalen. In deze tentoonstelling kunnen wij een blik werpen op zijn verhalen, geschiedenissen en dromen.