AIDA Nederland

Heerenveen, 29 november 2009

Mensenrechten vormen een onmisbaar fundament voor welke vrije samenleving dan ook. Alleen samenlevingen die de waarde en waardigheid van ieder mens onverkort in acht nemen, kunnen garanderen dat mensen zich zo vrij mogelijk mogen ontwikkelen. Die vrije ontwikkeling is een noodzaak voor het ontstaan van een weerbare samenleving in het algemeen en van een creatieve samenleving in het bijzonder. In dergelijke samenlevingen kunnen kunstenaars zich optimaal ontplooien.

Geen enkele hedendaagse samenleving voldoet aan deze hoge normen. Groepen in de samenleving tasten om allerlei redenen de mensenrechten en de waarde van de mens aan. Niet zelden loopt ook de staat in het oog. Het is niet moeilijk staten aan te wijzen, die mensenrechten met voeten treden. We kunnen denken aan de vele dictaturen in de wereld, maar bij nadere beschouwing blijken ook de zogenaamde democratische staten van het Westen het niet zo nauw te nemen met mensenrechten. Onder het mom van  terreurbestrijding is ook daar de vrijheid en waardigheid van het individu ondermijnd.

Sinds 2001 worden we ook in Nederland geconfronteerd met een bewakingsstaat, die haar behoefte om burgers te controleren alleen maar uitbreidt. Het is verontrustend dat ook hier die bewakingsbehoefte weinig hindernissen in de weg gelegd worden. Nog is het zo, dat ons land mensen opvangt die in eigen land ernstig in de verdrukking zijn geraakt, maar die bereidheid staat onder druk. Asielzoekers moeten tegenwoordig wel zeer overtuigend kunnen aantonen dat verblijf in hun eigen land ondragelijk is geworden. De Nederlandse autoriteiten zijn daarnaast maar al te zeer bereid om aan te nemen dat veel staten veel minder onleefbaar zijn dan wel betoogd wordt.

In al dergelijke gevallen is het goed dat er in ons land organisaties zijn, die de belangen van vluchtelingen ter harte nemen. Een bijzondere organisatie op dit terrein is de Stichting Aida Nederland. Dit van oorsprong Franse initiatief, in 1978 begonnen ter ondersteuning van Vaclav Havel en Charta '77, wil kunstenaars die in de verdrukking komen door dictaturen ondersteunen. Aida Nederland doet dit sinds 1980. Die hulp wordt mogelijk gemaakt door steun van donateurs.Tal van beeldende kunstenaars, fotografen, filmmakers, musici en dichters zijn zodoende door de organisatie op weg geholpen in Nederland. Juist kunstenaars, die het moeten hebben van originaliteit, van de durf grenzen te doorbreken, het onzegbare te zeggen of de geoorloofde wegen rechts te laten liggen, zijn vaak de eerste slachtoffers van onderdrukkende regimes.

Hoewel directe hulp aan kunstenaars in de verdrukking de hoofdtaak van de Stichting is, doet zij meer dan dat. Op allerlei manieren vraagt ze aandacht voor de wijze waarom staten als Iran, Syrie, Albanië of Nigeria tegenstanders onderdrukken. Op die manier
worden niet alleen slachtoffers geholpen, maar strijdt de stichting ook tegen de oorzaak van hun slachtofferschap. De activiteiten van de Stichting zijn als het ware een tweesnijdend zwaard.  Uiteindelijk gaat het om een vrije samenleving zowel daar als hier, want wie hier de deur voor politiek onderdrukten open houdt stelt ook grenzen aan onderdrukkingstendensen in eigen land.