Jaarverslag 2010
Jaarverslag AIDA 2010
Individuele steun
Ik plet het papier waarop ze staan
kras mijn naam dwars door hen heen
ik, de laatste telg, trek met één gebaar
de zwarte gordijnen van elkaar
Jana Beranová
– Werkboek, ’Foto’, p. 105 -
De kern van het werk van AIDA is het ondersteunen van gevluchte kunstenaars. Individuele hulp is een voorwaarde voor deze kunstenaars om in Nederland aan de slag te kunnen gaan. Bij al onze activiteiten is kunst het uitgangspunt, weliswaar kunst van gevluchte kunstenaars, maar dit is van secundair belang. Het gaat AIDA om de kunstenaars en hún werk. Dat wil niet zeggen dat de kunstenaars het beleid van AIDA bepalen, maar wel dat het beleid uitgaat van hún talenten en hún mogelijkheden. In 2010 hebben ongeveer 50 kunstenaars individuele ondersteuning op maat genoten.
Enkele beeldende kunstenaars hebben het traject doorlopen om hun presentatie op orde te brengen. Voor een kunstenaar die zich bij AIDA heeft aangemeld betekent dit, dat zijn curriculum vitae op orde wordt gebracht en dat hij uitgelicht wordt met een portret op de website van AIDA. Daarnaast kan elke kunstenaar met behulp van AIDA minimaal één keer bij een groepstentoonstelling en één keer individueel exposeren.
AIDA heeft in 2010 opnieuw verschillende kunstenaars gecoacht. Dit waren onder meer Sharog Heshmat Manesh voor een boekpublicatie, Alireza Siddghi bij zijn carrièreplanning als grafisch vormgever, Farhad Foroutanian in verband met verschillende theaterproducties zowel in Nederland als in Iran, Saad Jasim bij zijn project over journalistieke fotografie van drie generaties fotografen uit Irak, Hazim Kameledin bij zijn manuscript van zijn eerste roman en Kibret Mekonnen in verband met onafhankelijke radio en televisie in Ethiopië.
In 2010 is AIDA een samenwerking aangegaan met de Stichting Vrolijkheid, die dit jaar is begonnen met het project De Werkelijkheid: een intensief leerprogramma en werkmaatschappij voor kunstenaars met een vluchtelingachtergrond. Het gaat om kunst en ondernemen. Iedere deelnemer ontwikkelt tijdens het traject een eigen project dat hij/zij kan aanbieden aan bedrijven of maatschappelijke organisaties. De Werkelijkheid biedt als perspectief dat de kunstenaar vanaf november 2011 kan deelnemen aan een werkmaatschappij. De werkmaatschappij maakt kunst met mensen in opdracht van bedrijven, scholen en organisaties. Hierdoor verdient iedereen een eigen inkomen. September 2010 werd De Werkelijkheid gelanceerd. Via AIDA nemen de beeldend kunstenaars Aref Damee, Behrouz Naghipour, Pala Salih en Mehdi Arami deel. De presentatie van hun leertraject zal plaatsvinden eind maart 2011.
Exposities
Weet dat Diana nooit de man zo kon
bekoren die haar stevig heeft bemind,
toen hij haar naakt zag in een koele bron ,
als ik het werd door dat ruw herderskind
toen zij in ’t wasbekken de sluier deed
die haar blond haar beschermde in de wind.
Francesco Petrarca
– Het Liedboek 52,1-6 -
Vert. Peter Verstegen
AIDA kunstenaars worden in de gelegenheid gesteld om te exposeren en worden daarin door onze organisatie begeleid. Deze tentoonstellingen zijn voor AIDA instrumenten om kunstenaars te laten kennismaken met het Nederlands kunstcircuit en vice versa. In 2010 heeft AIDA 17 tentoonstellingen op verschillende locaties gerealiseerd. Inmiddels vinden de tentoonstellingen jaarlijks plaats bij Amnesty International, Podium Mozaiek, Mondiaal Centrum Haarlem, Platform De Levante, FNV Kiem en BeemsterArtCentre. Dit jaar werd ook geëxposeerd in de Openbare Bibliotheek Amsterdam, het Institute voor Social Studies te Den Haag, Amazigh/Berber Festival te Rotterdam en Stadswinkel Schiedam. Publieke ruimtes zoals de Openbare Bibliotheek en Amnesty International zijn bij uitstek de locaties voor groepstentoonstellingen om kunstenaars wegwijs te maken met de logistiek van zich presenteren als kunstenaar en tentoonstellen in Nederland. Terwijl bijvoorbeeld Podium Mozaïek en Mondiaal Centrum Haarlem, maar ook de galerie van BeemsterArtCentre geschikte mogelijkheden bieden voor individuele tentoonstellingen.
Bij de door AIDA georganiseerde exposities is AIDA verantwoordelijk voor de persoon die de openingstoespraak houdt. AIDA nodigt naast kenners op het gebied van de beeldende kunst gastsprekers met een andere expertise uit (theater, poëzie en film) of met een andere beroepsachtergrond, zoals de directeur van politiek en cultureel Centrum De Balie, of het hoofd publiciteit van het Amsterdams Historisch Museum. Deze uitwisselingen zijn verrassend en verfrissend en leiden tot een aanvulling op de vaak abstracte en theoretische kijk op ‘interculturele kunst’, zeker nu AIDA ook put uit kunstkenners onder kunsthistorici en intellectuelen van niet-westerse afkomst, zoals Bulent Evren, Baldin Ahmad, Goran Baba Ali en Edo Barak.
AIDA heeft zelf geen galerie en is geen kunstproducerende organisatie. Het gaat AIDA om deelname van de kunstenaars aan het bestaand regulier kunstcircuit. AIDA hecht er belang aan om voor verschillende organisaties en instellingen een goed aanbod van kunstenaars te kunnen leveren. Gevluchte kunstenaars krijgen hierdoor een podium, niet als vluchteling maar als kunstenaar. De bemiddeling van AIDA is vaak niet meer terug te vinden in het eindresultaat. Hierdoor blijft een deel van het werk van AIDA onzichtbaar. Ook in 2010 is dit tientallen keren gebeurd.
Waar mogelijk organiseerde AIDA bij de tentoonstellingen publieksprogramma’s. Soms bestonden deze programma’s uit niet meer dan uitwisselingsgesprekken met de exposanten. Daarnaast ging het om programma’s waarin uitgebreid ingegaan werd op de context van de kunstenaars en hun werk. Dit jaar werden de in 2009 samengestelde programma’s “Bagdad in Amsterdam” en “Ik heb geleerd van een fiets te houden” verschillende keren uitgevoerd. Nieuw was het proefprogramma “Kunst Natuurlijk” met een aan het thema gerelateerde tentoonstelling.
Publieksprogramma’s
Mijn leven splitste in
Dit hier en dat daar
Moe en zwak dood ik de tijd
Ik bewonder de Maas wanneer hij opwaarts stroomt
Soms maak ik verzen over geluk
En als een schurk lieg ik – ik lieg dat ik barst
Pero Senda
– Voor de muur, ‘Nostalgie’, p.37 -
De programma’s van AIDA vormen naast de exposities het zichtbare podium voor de bij AIDA aangesloten kunstenaars. In 2010 voerden wij bij verschillende tentoonstellingen gesprekken met exposanten. De overige programma’s bieden het aanwezige publiek via sprekers, film, poëzie en muziek op een toegankelijke manier inzicht in de kunstenaar, kunst, en culturele achtergrond van deze kunst. AIDA vindt dit de vorm bij uitstek, niet alleen om kunst van verschillende disciplines te presenteren en aan bod te laten komen, maar ook om een optimale inhoudelijke verdieping te realiseren bij de onderwerpen die AIDA, gezien vanuit haar doelstelling, belangrijk vindt om met het Nederlandse publiek te delen.
De thematische multidisciplinaire programma’s waren: “Bagdad in Irak”, “Ik heb geleerd van een fiets te houden” en “Kunst Natuurlijk”. De eerste twee titels waren een verdieping van thema’s als ‘cultureel erfgoed’, ‘kunst en vrijheid van meningsuiting’, ‘interculturele kunst’, ‘westerse en niet-westerse kunst en cultuur’. Nieuw in 2010 was het programma “Kunst Natuurlijk” waarin ‘kunst en kwaliteit’ verdiept en verhelderd werd. Het programma ging over de functie van de natuur in de kunst, en welke betekenis kunstenaars met verschillende achtergronden hieraan geven. Op basis van de positieve ervaringen met dit programma besloot AIDA om een serie tentoonstellingen met een aan de tentoonstellingen gerelateerd programma “Beeldlezen” te ontwerpen. In de serie zal AIDA vier avonden aandacht besteden aan het kijken naar interculturele kunst. De avonden nemen achtereenvolgens als uitgangspunt ‘materiaal en techniek’, ‘abstract en figuratief’, ‘kunst en natuur’ en ‘kunst en symbolen’. De programma’s zullen in 2011 in Podium Mozaïek te Amsterdam worden uitgevoerd.
In het verlengde van de publiekspresentaties wordt het papieren archief opgeschoond, dat expertise van 30 jaar AIDA bevat, opgeslagen in correspondentie, verslagen, dossiers, film en fotografie.
In 2010 heeft AIDA een nieuwe serie programma’s samengesteld over de thema’s “Kunst en dagboeken, “Kunst in oorlogstijd”, “De verandering van het landschap”, “Het verloren paradijs” en “Vertel mij jouw verhaal”. De uitvoering zal in 2011 plaatsvinden.
De door AIDA georganiseerde programma’s hebben in de meeste gevallen een directe relatie met een tentoonstelling, het beeld als vertrekpunt voor het programma. Voor literaire programma’s, heeft AIDA een hechte samenwerking opgebouwd met het Letterenfonds, en de Literaire Podia Amsterdam (L.P.A.).
Juni 2010 vond het Literair Café Intercultureel van het Letterenfonds plaats met voordrachten van Shakila Azizzada, Stipo jelec en Rodaan al Galidi, dat gepaard ging met het verschijnen van “Tussen twee werelden, tien jaar intercultureel beleid Letterenfonds”. Divendal: “Er worden steeds meer schrijvers ondergebracht bij uitgevers. Die kant van het beleid is gelukt. Er is een vorm gevonden om om te gaan met schrijvers met een niet-Nederlandse achtergrond. Dat is een jaar of tien iets vanzelfsprekends geworden”. Voor schrijvers die gevlucht zijn is begeleiding en coaching van hun nieuw op te bouwen carrière onmisbaar. “Zolang er vluchtelingschrijvers zijn is intercultureel beleid nodig”, aldus Divendal.
Februari 2010 kwam de L.P.A. voor het eerst bij elkaar ter voorbereiding van het literair programma op landelijke Gedichtendag 2011. AIDA diende het plan ‘Ode aan de Stad’ in: “Vluchtelingen en migranten laten veel dingen achter. Een daarvan is de stad waarin ze geboren zijn en / of jarenlang gewerkt en gewoond hebben. In het nieuwe land bouwen zij een nieuw leven op in een andere stad. Los van deze feitelijke steden bouwen schrijvers een imaginaire wereld, waarbinnen de imaginaire stad het kloppend hart vormt.“ De L.P.A. werkte dit uitgangspunt uit tot het programma “Verse Beats’, dat januari 2011 zal plaatsvinden.
Website
Wie zijn we en waar zijn we te vinden
wat zeggen we en waar zijn we mee bezig?
Ahmad Shamlu
– Opstandige dauw, ‘Ontheemden’, p. 97 –
De website van AIDA heeft drie belangrijke functies: een informatieve, een educatieve en een archieffunctie. Inmiddels bestaat de website tien jaar. Het werk voor de website is afhankelijk van werk door vrijwilligers, zowel voor het aanleveren van de inhoud als de techniek.
De website van AIDA is in 2010 effectief (hierbij is opschonen en verwijderen van bestanden inbegrepen) uitgebreid van 1300 tot 1500 pagina’s, een ware bibliotheek. De website werd in 2010 bezocht door ruim 11.000 bezoekers per maand, een lichte verhoging ten opzichte van het jaar daarvoor. In totaal werden ongeveer 450.000 pagina’s bezocht, gemiddeld 3,7 per bezoeker.
De website is op de eerste plaats het medium waarmee bij AIDA aangesloten kunstenaars met hun werk een plaats krijgen. In 2010 is de lijst kunstenaars uitgebreid tot 130 kunstenaars. In september 2010 werd AIDA Nederland op Facebook gelanceerd. Via Facebook wordt gereageerd op de actualiteit en worden programma’s aangekondigd. In 2010 publiceerde AIDA iedere maand ongeveer 25 berichten. In korte tijd heeft AIDA ruim 200 actieve gebruikers. Via het interactieve netwerksysteem van Facebook hebben een veelvoud van mensen kennis genomen van de programma’s en artikelen. Na korte tijd kan vastgesteld worden dat aanwezigheid op Facebook een welkome aanvulling is op de website van AIDA, zowel vanwege de snelheid van nieuwsberichtgeving, als het grote netwerk waardoor nieuwe belangstellenden bereikt worden.
Educatie
Ik heb geleerd van een fiets te houden
wetend dat ik hem vroeg of laat kwijt raak
wat voor slot of sleutels ik ook gebruik.
Wat overblijft is het gevoel van
vleugels bij het fietsen.
Albana Shala
‘Hier zijn doet mij goed’
Educatie is voor AIDA het overdragen van haar kennis en expertise aan collega’s, scholieren en studenten, het Nederlandse publiek en de kunstsector. In 2009 hebben verschillende organisaties AIDA met specifieke vragen benaderd. Het waren mediaorganisaties zoals Shahrzadnews, NCRV, en VPRO. Maar het ging ook om vragen van organisaties zoals Rotary Club Utrecht, Moslimagenda, European Cultural Foundation Amsterdam, Nelson Mandela Festival Rotterdam, Stichting Interculturele Stad Amsterdam, Over het IJ Festival Amsterdam Voorts heeft AIDA haar expertise ingezet voor Stichting 80 Questions Eindhoven (educatie), Tamai Foundation Oisterwijk (Afrikaanse kunstenaars), Stichting Poëtisch Nijmegen (literatuur), Studio Carambolas Utrecht (animatiefilm), Platform De Levante (organisatie), Stichting Interact Capelle aan de IJssel (theater), en Movisie Utrecht, de organisatie voor kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkelingen (culturele diversiteit).
In november 2009 is AIDA aanwezig geweest bij het “Kunstenparcours” te Gent dat verzorgd werd door ‘Zebrart’, het platform voor gevluchte kunstenaars in Vlaanderen (België). Enkele bij AIDA aangesloten kunstenaars namen deel aan het programma met optredens. AIDA en Zebrart kwamen overeen om naar meer mogelijkheden te zoeken voor samenwerking. In februari 2011 zal dit onder meer tot uiting komen in de dubbeltentoonstelling van Kito Sino (Syrië, Zebrart) en Farhad Foroutanian (Iran, AIDA) in Amsterdam.
Opnieuw hebben studenten aan de Academie voor Beeldende Vorming Amsterdam korte filmportretten van kunstenaars ten behoeve van de website afgeleverd. In totaal hebben dit jaar de volgende studenten van verschillende opleidingen stage gelopen bij AIDA:
• 7 studenten aan de Academie voor Beeldende Vorming Amsterdam, docent kunst
• 4 studenten aan de Hogeschool Utrecht, cultuur en management
• 1 student aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, autonoom schilderen
• 1 student aan de Universiteit Leiden, antropologie
• 1 student aan de Universiteit Leiden, kunstgeschiedenis
• 4 studenten aan de Hogeschool Amsterdam, cultuur en management
• Verschillende studenten hebben via email met AIDA gecorrespondeerd over specifieke vragen met betrekking tot hun studie.
Vrijhaven
ik heb gedroomd:
ik was in een gevangenis van witte muren
waar niemand mij kende waar stemmen
in gangen verdwaalden waar lichten suisden
mijn hersenpan floot
Breyten Breytenbach
– De Windvanger, ‘Ik heb gedroomd ik word wakker, p. 120 -
In het beleidsplan 2009-2012 schreven wij: “AIDA voert strikt genomen geen internationaal cultuurbeleid. De gevluchte kunstenaars brengen hun culturele achtergrond met zich mee. Zij voelen zich ermee verbonden en houden contact met hun collega’s in het land van herkomst. Via informatie van bij AIDA aangesloten kunstenaars, maar ook via het contactnetwerk met organisaties zoals Amnesty International, IFEX, Index on Censorship, International PEN, Freemuse, Institute for War & Peace Reporting, Network of Concerned Historians, Transitions On Line en dergelijke bericht AIDA voor het Nederlandse publiek over schendingen op het gebied van vrijheid van meningsuiting. In oktober nam AIDA deel aan een expertmeeting met journalisten uit het Midden-Oosten (Jordanië, Palestina, Libanon, Tunesië, Egypte en Iran).
Het hele jaar 2010 heeft AIDA bericht over arrestaties, sluitingen van blogs en internetsites en andere beknottingen van de vrijheid van meningsuiting in Iran. Kunstenaars die contacten hadden met organisaties in het buitenland voor steun aan onafhankelijke journalistiek, zoals HIVOS en VPRO, werden op het matje geroepen. Internet en gedrukte pers werden aan banden gelegd. Veel kunstenaars uit Iran, met wie AIDA contact heeft, zijn in 2010 wanneer het maar even mogelijk was, het land ontvlucht. Toch viel er zo nu en dan ook iets moois te melden uit Iran, zoals bijvoorbeeld over ‘Mofid’, interactief theater in Teheran. De belangstelling voor interactief theater startte in 2007, toen de Nederlandse Stichting Interact (Nasrin Ghasemzadeh en Farhad Foroutanian) een workshop voor jonge theatermakers hield. Een aantal leerlingen heeft in 2010 de “Mofid Theatergroep” opgericht. De groep ontleent haar naam aan het Mofid-kinderziekenhuis in Teheran. Inmiddels spelen ze niet alleen in ziekenhuizen, maar ook in parken, op scholen, in fabrieken, op elke denkbare plek waar de groep een podium in ziet.
Binnen de kleine marges zetten kunstenaars hun werk voort. Zoals ook Parisa Damandan, met wie AIDA inmiddels 15 jaar contact heeft. In november werd van haar hand bij Ideabook het boek “The children of Esfahan – Polish refugees in Iran: Abolqasem Jala” gepubliceerd. Dit prachtige boek geeft een overzicht op basis van door Damandan veiliggestelde glasplaatnegatieven (1920-1950) uit de fotostudio’s van Isfahan. In december heeft dankzij bemiddeling van AIDA het Prins Claus Fonds geld beschikbaar gesteld voor het boek “Bam”, dat zal bestaan uit foto’s van door Parisa Damandan, afdrukken van negatieven die Damandan na de aardbeving in Bam (26-12-2003) verzameld heeft uit de door haar opgegraven fotostudio’s.
AIDA heeft niet alleen over mensenrechtenschendingen in Iran bericht. De laatste berichten in 2010 betroffen Het Vrije Theater in Minsk (Wit Rusland), dat in 2005 door Natalja Koljada (37) en haar echtgenoot Nikolaj Chalezin werd opgericht. Hun bekendheid – tot hun fans behoren grote namen zoals Tom Stoppard en Harold Pinter, Sienna Miller en Jude Law – verschaftte de oprichters en de spelers enkele jaren een zekere mate van bescherming. Op 18 december 2010 ging het mis. President Aleksandr Loekasjenko werd herkozen met liefst 80 procent van de stemmen. Dertigduizend mensen demonstreerden op het Oktoberplein tegen de vervalste verkiezingen. Velen werden gearresteerd, onder meer Natalja Koljada. Natalja Koljada kwam er met een boete af. Koljada verliet Minsk op uitnodiging van het Under the Radar Festival voor alternatief theater in de VS, alwaar zij voorlopig blijft, want als ze teruggaat naar Minsk loopt ze het risico onmiddellijk te worden opgepakt.
In december heeft een vertegenwoordiger van AIDA zich aangesloten bij de delegatie van officiële waarnemers bij het proces in Istanbul tegen de Turkse schrijver Dogan Akhanli. Aangenomen kan worden dat mede dankzij deze internationale druk Dogan Akhanli werd vrijgesproken.
Van een andere orde was de tentoonstelling ‘Bagdad in Amsterdam’. Met deze tentoonstelling presenteerde AIDA een groep kunstenaars uit Bagdad. Zij vallen tussen de wal en het schip, de overgang van dictatuur naar een democratie die nog niet bestaat. Door de verwikkelingen genieten zij in Irak geen enkele belangstelling voor hun werk. Deze tentoonstelling werd in 2010 gehouden in het Institute of Social Studies Den Haag en Kunst Mondiaal in Haarlem. Curator Amjad Kawish: “In Irak vind je burgers en heersers, maar geen menselijkheid. Naast de strijd tegen het terrorisme bestaat er nog steeds een groep kunstenaars die cultuur, literatuur en kunst aan het infuus houden. Sommige werden hiervoor gemarteld of vermoord, anderen vluchtten, zoals ik. Hun kunstwerken missen in het huidige Bagdad de ruimte om te ademen. Daarom kom ik bij AIDA langs, opdat zij niet vergeten worden, maar een gezicht krijgen en hun werk gezien kan worden, waar dan ook in de wereld.”
De basis van het werk door AIDA voor vervolgde en gevluchte kunstenaars had niet beter geformuleerd kunnen worden: Opdat zij niet vergeten worden, een gezicht krijgen, en het werk gezien kan worden, waar dan ook in de wereld. Dat is niet alleen collegiaal, maar bovendien inspirerend en verrijkend voor de Nederlandse kunst en cultuur.
AIDA en de toekomst
Als je van ver bent gekomen
op zoek naar een huis
droom je van
welkom zijn
van buren die je een hand geven
van een tuin voor nieuwe bloemen
en winterbestendige woorden
Juan Heinsohn Huala
– Verblijf op papier -
September 2009 schreef Minister Plasterk ons uit te zullen nodigen voor een gesprek over de positie van AIDA in het cultuurbestel. Dit gesprek vond januari 2010 plaats. Afgesproken werd dat het Ministerie gesprekken zou voeren met de verschillende fondsen, die een rol spelen binnen de huidige cultuurnotasystematiek. AIDA op haar beurt zou een aantal mensen raadplegen om vanuit hun deskundigheid en expertise AIDA te adviseren over een gewenste positie van AIDA.
AIDA heeft in 2010 de volgende stappen gezet:
• AIDA nodigde Alex Rotas uit. Rotas is Honorary Research Fellow at the School of Journalism, Media and Cultural Studies, Cardiff University (Engeland). In 2006 publiceerde zij 'A soft touch- visual artists from refugee population (U.K.) and representations of asylum in contemporary art'. Voor AIDA was een ontmoeting met haar de ideale vorm om op een praktische manier de houdbaarheid van de kerntaken van AIDA te onderzoeken. Hiertoe heeft AIDA samen met Alex Rotas april 2010 interviews gevoerd met Senad Alic, Nena Fiser, Wava Roestamova, Rasim Huseynov, Fatuima Barnznge, Jotrge Kata Nunez, Adil Elsanoussi en Mehdi Arama. Deze interviews vormden het materiaal van onze discussies met haar, maar ook in onze gezamenlijke gesprekken met Diana Franssen (Van Abbe Museum), Kitty Zijlmans (Universiteit Leiden) en Rudi Struik (The unwanted land).
• AIDA heeft een oriënterende gesprek gevoerd met Eduard Nazarski (directeur Amnesty International).
• AIDA heeft een tiental denkers die actief zijn in het culturele veld uitgenodigd voor een brainstorm over de positie en de toekomst van AIDA. Dit waren onder anderen Gerlien van Dalen, Margot Dijkgraaf, Chris Keulemans, Ferry Rigault, Ingrid Rollema,
• Op basis van de ingewonnen informatie heeft AIDA een raadpleging onder bij AIDA aangesloten kunstenaars voorbereid, die in januari 2011 zal plaatsvinden.
• De voorbereiding van de raadpleging onder kunstenaars werd overschaduwd door de afwijzing van subsidie door OCW voor het jaar 2011.
• AIDA heeft een plan opgesteld om in financieel opzicht veilig te stellen dat de brainstorm over de positie van AIDA in de toekomst voortgezet kan worden. Dankzij de belangeloze inzet van ruim 70 kunstenaars om in 2011 een keer kosteloos op te treden op gratis ter beschikking gestelde locaties is dit gelukt.
• AIDA is een bezwaarprocedure begonnen tegen het door het ministerie van OCW genomen besluit.
• In april 2011 zal een kennismakingsgesprek plaatsvinden met de nieuwe contactpersoon van OCW voor AIDA.
AIDA Nederland
Amsterdam, maart 2011
