AIDA Nederland

Inleiding
De wereld is voorgoed veranderd sinds 11 september 2001. Vanaf 2 november 2004 is het Nederlands klimaat voor vreemdelingen aan het verstenen. Het regeringsbeleid met haar woord en daad over terrorisme, nationale identiteit, vluchtelingen, heeft zichtbare gevolgen voor de naar Nederland gevluchte kunstenaars van de afgelopen tien jaar, maar ook voor de nieuw binnenkomende vluchtelingen. Er melden zich beduidend minder vluchtelingen, dit geldt ook voor kunstenaars. De naar Nederland gevluchte kunstenaars ervaren problemen als gevolg van de veranderde situatie. Zij raken op zijn minst in grote verwarring. Dat de tot september 2001 zeer geliefde en veel gevraagde kunstenaar en kunsthistoricus Jihad Abousleiman geen uitnodiging meer ontving, spreekt voor zich. Diffuser is het voorbeeld van de kunstenaar Aras Kareem, die tot voor kort kon rondkomen door de verkoop van zijn schilderijen, maar nu drie dagen in de week bij de bloemenveiling in Aalsmeer werkt om in zijn inkomsten te voorzien.

Beleid en rapportage AIDA
Met de definitieve beschikking in februari 2005 van het eind december 2004 genomen besluit over de in november 2003 ingediende subsidieaanvraag voor de periode 2005-2008 kwam een einde aan de onzekere toekomst voor AIDA. Afgesloten contacten met voor AIDA belangrijke nieuwsbronnen werden heropend. Het netwerk aan individuen, instellingen en organisaties werd bijgepraat over de toekomst van AIDA. Sommige contacten werden hersteld. Een nieuw beleidsstuk werd opgesteld voor de aanvraag subsidie over 2006-2008 voor ondersteunende instellingen. De achterban werd bijgepraat en via de AIDA Nieuwsbrief op de hoogte worden gesteld
De Raad voor Cultuur gaf half juni haar advies over ons nieuwe beleidsplan: ‘De instelling neemt de onduidelijkheid die in het eerdere beleidsplan bestond weg door duidelijker te zijn over haar rol in de wereld van de kunst en cultuur: zij positioneert zichzelf als kenniscentrum over vluchtelingenkunstenaars en de culturen waaruit zij voortkomen’. De Raad nam vervolgens de prioriteiten over, zodal AIDA deze voor zich zelf had gesteld: een ondersteunende instelling te zijn; prioriteit aan de informatievoorziening voor zowel de vluchtelingenkunstenaars als voor culturele instellingen (‘met inbegrip van het in het beleidsplan geschetste taken consulentschap en advisering); de documentatie over de kunst en cultuur uit hun land van herkomst (inclusief veldrapportages); het debat; de vertegenwoordiging van deze groep kunstenaars. Over de door de Raad geformuleerde opdrachttaak met betrekking tot cultuureducatie komen wij later nog terug (zie onder Educatie). 24 augustus 2005 schreef de staatssecretaris: ‘Ik ben van plan het advies van de Raad over uw aanvraag over te nemen’. Hetgeen zij deed, maar dat niet alleen. In een brief van 8 november 2005 werd ons geschreven: ‘Ik heb met instemming de verrichtingen van uw instelling gevolgd. Ik heb waardering voor de wijze waarop u uw beleidsplan in de afgelopen periode hebt uitgevoerd. Verder stel ik het op prijs dat u constructief hebt meegedacht over onze miscommunicatie in het verleden’.

De brugfunctie voor de individuele kunstenaar
De belangrijkste activiteiten van AIDA bestonden uit: ondersteuning van gevluchte en ontheemde kunstenaars in Nederlands, bemiddeling voor deze kunstenaars naar collega’s en organisaties of instellingen die voor hun kunstbeoefening in Nederland relevant zijn, en stimuleren dat reguliere Nederlandse culturele instellingen de culturele diversiteit binnen hun programmering vergroten. Voor dit standaardpakket aan werkzaamheden is de website een onmisbaar element in ons werk (zie onder ‘Website’).
AIDA heeft met kunstenaars  een contact opgebouwd dat vertrouwen biedt en voor de kunstenaars het gevoel geeft ergens bij te horen. AIDA is als het ware hun thuis geworden, het huis waar altijd op teruggevallen kan worden. Aan AIDA kunnen nieuwe verlangens kenbaar worden gemaakt en vragen worden gesteld. Daardoor ontstond in 2005 een nieuwe taak: de loopbaanbegeleiding. Het betrof bijvoorbeeld het vastgelopen traject van een Iraanse documentaire fotograaf, en de in het slop geraakte doceerkwaliteiten van enkele beeldend kunstenaars uit verschillende regio’s. De in 2005 opgedane ervaringen deed AIDA besluiten om op dit punt samenwerking te zoeken met de organisatie ‘Kunstenaars & Co’ (zie onder ‘Handboek beeldende kunstenaar’ en ‘Brugfunctie’, ad k).

Handboek Beeldende Kunstenaar
AIDA ontwierp in 2005 een concept ‘Handboek voor Beeldende Kunstenaars’. Dit concept legde AIDA voor aan een beroepsvereniging in de beeldende kunsten, een galerie, een jurist, de UAF, een drietal kunstenaars uit de doelgroep. De opmerkingen en correcties werden tot een definitief conceptvoorstel verwerkt. In het najaar kwam AIDA bij ‘Kunstenaars & Co’  met het verzoek om de publicatie van het “Handboek voor Beeldende Kunstenaars” te verzorgen. Op een vergelijkbare manier was de ooit door AIDA geïnitieerde en in 2001 geslaagde – uitgave in twee talen ‘Schrijven in Nederland – Handboek voor schrijvers die hun weg zoeken in het Nederlandse literaire landschap’ in samenwerking met het Fonds voor de Letteren en Stichting Schrijven gepubliceerd, in het Nederlands en in het Engels uitgekomen.

De brugfunctie voor de Nederlandse instellingen
Organisaties en instellingen betrekken AIDA voortdurend bij de uitvoering van hun plannen. AIDA vindt deze vraag door instellingen voor het verbreden van het culturele gedachtegoed over diversiteit van belang: De vluchtelingkunstenaars kunnen op een natuurlijke manier hun plek vinden binnen de reguliere instellingen, terwijl gelijktijdig de instellingen kunnen leunen op de expertise van AIDA. Tot nu toe kon AIDA op alle vragen van instituten ingaan. Wij noemen de meest significante activiteiten voor 2005:

a.    De Gilgamesj Salon
In 2005 hadden zowel de ‘Theatercompagnie’ (Amsterdam) als het ‘ro theater’ een toneelstuk, dat gebaseerd was op het eeuwenoude Gilgamesj verhaal, op hun repertoire. De Stadsschouwburg Amsterdam organiseerde op 5 maart 2005 een Gilgamesj Salon, over het verhaal zelf, over de toneelversies, maar vooral over de maatschappelijke relevantie in deze tijd van het stuk. AIDA stelde deze salonmiddag samen. Naast de regisseurs van beide gezelschappen droeg AIDA zorg voor de gespreksleider en representanten uit Irak: de theatermaker Hazim Kameledin, de dichter Chalaan Charif en de assyrioloog Kozad Mohammed Ahmed.

b.    Hoeveel vrijheid heb je nodig
Het Nationaal Comité 4-5 Mei en Vluchtelingenwerk Nederland vroegen AIDA om op 5 mei op tien locaties in Nederland mee te werken aan de festivalactiviteit ‘Hoeveel vrijheid heb je nodig?’. Voor AIDA namen verspreid over het land Mustafa Hussain, Suad Sattar Omar, Omar Dafa Alla, Maysara Salih, Dragan Despotovic, Nena Sesic Fiser, Ashti Shegani, Nail Celovic,Senad Alic en Adil Elsanoussi deel.
AIDA maakte voor de deelnemende vluchtelingenwerkgroepen op bevrijdingsfestivals een lijst van beschikbare materialen, die nodig waren om met een groot publiek billboards te maken, en bracht hen in contact met de kunstenaars. De kunstenaars kregen mogelijkheden voorgelegd, op welke manier zij met het langskomend publiek aan de slag zouden kunnen gaan. Een fotorapportage van de enthousiaste en massale deelname kam men terugvinden op onze website.

c.    Meer dan Woorden
In januari organiseerde het LPA (Literaire Podia Amsterdam) met succes het festival ‘Gevaarlijke Literatuur’. Meer nog dan met het literair festival ‘Aan tafel’ (2004) werden de ambities van dit unieke samenwerkingsverband tussen literaire instellingen in Amsterdam voor een jaarlijks terugkerend internationaal schrijversfestival zichtbaar. De betrokkenheid en deelname van AIDA aan de voorbereidingen voor het festival werden er niet minder op. In 2005 werden de voorbereidingen voor het jaar 2006 ter hand genomen voor het festival ‘Meer dan Woorden’ dat in februari 2006 zou plaatsvinden.

d.    Plein van de Solidariteit
Het Dunya Festival is een begrip. In 2004 hief de Gemeente Rotterdam de Stichting Dunya op en ontsloeg de vaste medewerkers, maar behield het Festival. Bureau Ducos werd ingehuurd voor de organisatie van het Festival en huurde op parttime basis de oud-medewerkers van Dunya in voor de uitvoering ervan. Voor deze 28e editie werd een nieuw programma gerealiseerd, het ‘Plein van de Solidariteit’ door Juan Heinsohn samen met COS Rijnmond, Oikos, Poets of All Nations, NOVIB en AIDA.  Het programma startte met een ‘La défense de la Solidarité’. Op het Plein was AIDA aanwezig met een informatiekraam en een tentoonstelling van de affiches van “Van Azerbeidjan tot Stadskanaal”. Bovendien stond de Mondiale Expositie ‘Show Your Hope’ – De Wereld in meer dan 80 schilderijen” op het Plein, met verhalenverteller Martin Voorbij. ‘Show Your Hope’ bestaat voor de helft uit bijdragen, die in 2004 door kunstenaars via AIDA werden geleverd.

e.    Sprekende Planten
Begin 2005 benaderde Hortus Botanicus ‘De Hortus’ te Amsterdam AIDA om partner te zijn voor een zomerexpositie ‘Sprekende Planten’. Werd in de expositie aandacht besteed aan de symbolische betekenis van de plant in meerdere culturen, aan AIDA werd gevraagd om dichters uit die verschillende culturen door middel van een gedicht hun ervaringen op schrift te stellen met betrekking tot de cultuur en natuur waarin zij zelf wortelen en zijn grootgebracht. Voor AIDA namen de dichters Tsead Bruinja (Friesland, Westen), Chalaan Charif (Irak, Islam), Shakila Azizzada (Afghanistan, Oosten), Juan Heinsohn (Chili, Inheemse Volken) en Edita Hasovic (Sarajevo, Kruispunt van culturen) deel. De gedichten werden via kalligrafie tentoongesteld. Bovendien werden de gedichten in het Nederlands en in het Engels via aanzichtkaarten te koop aangeboden.

f.    Zwarte Avonden
Theater Instituut Nederland organiseerde als aanvulling op de tentoonstelling ‘Theater in de Tweede Wereldoorlog’ vier ‘zwarte avonden’ naar de illegale huiskamervoorstellingen zoals deze in de Tweede Wereldoorlog werden georganiseerd, verboden bijeenkomsten bij particulieren met muziek, voordrachten, toneel. In het verleden memoreerde AIDA het fenomeen ‘zwarte avonden’ zoals in verband met de dissidentenbeweging Charta ’77 in Tsjecho-Slowakije, de golf van arrestaties na de opera ‘Sea of Blood’ in Korea (1989), het verbod op de voorstelling ‘Lysistrata’ van Aristoteles in Kenia (1997), het verbod op het gezelschap van Ratna Sarumpet met hun toneelstuk ‘Marsinah’ in Indonesië (1998). Voor het Theaterinstituut voldoende reden om voor hun eigentijdse Zwarte Avonden gebruik te maken van de expertise van AIDA. AIDA trok de avonden naar de eigen tijd door middel van Film. AIDA deed hier de research voor. Op grond daarvan werd elke Zwarte Avond een fragment vertoond van films door Vuk Janic, Hedy Honigman, Hans Hylkema.

g.    De kracht van oudere vluchtelingen
De Stichting ‘Bevordering Maatschappelijke Participatie’ (BMP) stelde als afsluiting van een project “Levensloop Oudere Vluchtelingen” een werkboek, waarin vijf praktijk experimenten beschreven worden. Voor de illustratie ervan vroeg de Stichting BMP medewerking van AIDA. Voor het boek maakte de Iraanse fotograaf en cineast Rajab Mohamedin een serie portretfoto’s.

h.    Mensenrechten uit de Kunst
December 2006 werd door de Stichting Lancelot in Den Haag het festival ‘Horen Zien en Schrijven’ georganiseerd, een tiendaags festival met lezingen, muziek, theater, en een tentoonstelling ‘Mensenrechten uit de kunst’. Stichting Lancelot stelde kunsthistorica Dineke Huizenga aan om een selectie te maken uit bestaand werk van in Nederland woonachtige internationale kunstenaars. Op haar beurt nam zij contact op met AIDA. De kunstenaars Nena Sesic-Fiser, Gregory Kohelet, Behoruz Naghipour, Adil Elsanoussi en Peter Lazarov namen daarna deel aan de expositie in het Atrium Stadhuis.

i.    Woord en daad
AIDA werd zo nu en dan benaderd om een tentoonstelling te openen. In een enkel geval verleende AIDA naast of in plaats van een toespraak hand- en spandiensten. Zoals bij de organisatie van de tentoonstelling ‘Mensenrechten uit de Kunst’, en zoals in Rotterdam bij de presentatie van de debuutbundel ‘Ballingschaap’ van Amir Afrassiabi. In 2005 schreef AIDA conform de voorgaande jaren voor de achterkant van het tijdschrift “Phaxx” van de ‘Stichting Pharos – Kenniscentrum voor vluchtelingen en gezondheidszorg’. Voor Boekmancahier 64 (Stichting Boekman, Amsterdam) over ‘Kunst en engagement’ schreef AIDA een bijdrage.

j.    Interculturele literatuur
In verband met literatuur werkt AIDA, naast het netwerk van organisaties die verbonden zijn aan de Literaire Podia Amsterdam, intensief samen met het Fonds voor de Letteren (Amsterdam) en ‘On File’, de vereniging voor vluchtelingenjournalisten en –schrijvers.
AIDA had een adviserende rol voor de maandelijkse zaterdagmiddag programma’s wanneer hier door On File om gevraagd werd. In 2005 adviseerde AIDA ook voor een door “On File” samen te stellen boek ‘Thuis’. Voor het Fonds van de Letteren is de adviserende rol van AIDA van meer structurele aard, omdat Herman Divendal in 2005 wederom beleidsadviseur intercultureel was voor het Fonds van de Letteren. De binnen het Fonds samengestelde Werkgroep Intercultureel, waaraan ook het Nederlands Literair Productie- en Vertalingen Fonds deelneemt, presenteerde als ieder jaar nieuwe niet-westerse schrijvers, die weliswaar in Nederland wonen, maar nog niet in het Nederlands schrijven en nog geen boek in het Nederlands gepubliceerd hebben. In 2005 vond de publieksavond en uitgave van nieuwe introductiecahiers op 15 december plaats. Diezelfde middag was er een bijeenkomst met organisaties in Nederland die op dit gebied werken, het ‘Platform Interculturele Letteren’: AIDA, Amsterdams Fonds voor de Kunst, Fonds voor de Letteren, Krater Theater, Kunstenaars en CO, Letterenhuis – Rotterdam, Nederlands Literair Productie en Vertalingen Fonds, On File, Passionate – Rotterdam), Perdu, Rode Hoed, Stichting Schrijvers School en Samenleving, Umut Literatuur – Utrecht, Vereniging voor Letterkundigen, en Winternachten – Den Haag.

Tot slot: de AIDA website is inmiddels een belangrijke informatiebron geworden voor literatuurliefhebbers met belangstelling voor thema’s die de meltpot van culturen tot onderwerpen hebben of daar uit voortgekomen zijn. Recensies over zulke boeken, zoals bijvoorbeeld door Chris Keulemans in het Parool (23-06-2005) over het boek “Toen de engelen vertrokken” van Bill Carter komen sporadisch en veel te weinig voor.

k.    Samenwerking met ‘Kunstenaars&Co’
De Raad voor Cultuur benadrukte in haar advies medio juni 2005 dat vooral door samenwerking met Netwerk CS en Kunstenaars & Co meerwaarde bereikt kan worden voor begeleiding en professionalisering. Daardoor wordt vluchtelingenkunstenaars ook meer kansen geboden om buiten de groep van enkel lotgenoten te treden. AIDA deelt deze mening. Om die reden zocht AIDA in 20005 waar mogelijk contact met vooral ‘Kunstenaars&Co’, zoals met betrekking tot het ‘Handboek Beeldende Kunstenaars’ maar ook vanwege de loopbaanbegeleiding van kunstenaars en mogelijkheden om een rol te spelen in de educatietrajecten van Kunstenaars & Co. Eind 2005 hebben de aangestelde projectleider culturele diversiteit van Kunstenaars&Co en de coördinator van AIDA afgesproken om in 2006 een aantal werkbesprekingen over deze onderwerpen te houden.

AIDA grensoverschrijdend
AIDA blijft open staan voor projecten die rechtstreeks voortvloeien uit het werken met gevluchte kunstenaars, maar in een wisselwerking met ballingen en intellectuelen en kunstenaars uit de regio waar zij vandaan komen gerealiseerd worden. In 2005 zijn dit met name de volgende projecten geweest:

a.    Bam Photographic Rescue Project
Het contact met de in Iran wonende fotografe en kunsthistorica Parisa Damandan, dat AIDA sinds 1995 met haar heeft, resulteerde in 2004 het boek ‘Portrait Photographs from Isfahan – Faces in transition 1920-1950’, een uitgave van ‘Saqi Books te Londen en het Prins Claus Fonds. Kaelen Wilson-Goldie (Daily Star, 06-12-2004): “Hundreds of images and through research produce a unique documentary of a nation in transition with the hundreds of photographs that have been published in a new book by Iranian artist, academic and activist Parisa Damandan. The book focuses on a tight but tumultuous time frame, when Iran was undergoing rapid social, political and economic transformation. Damandan, who was born in Isfahan, returned to her hometown to find evidence of the old studios and commercial practices that once flourished in the ancient city. ‘There is no special organization yet in Iran to be responsible for such archives’, explains Damandan. ‘And we don't have a photographic museum’. What's more, the book itself – as a portable representation of Damandan's collection – is unavailable in Iran: ‘Unfortunately, the book couldn't be published in Iran because of the portraits of unveiled women’, she says. ‘It won't be distributed in Iran, so the book really can't be seen here’. Damandan is hoping to place the book in a few libraries, so that students will have access to it and in hopes that it will provoke further research.”
Een nieuwe collectie viel haar op een bijzondere manier in handen. Kaelen Wilson-Goldie: “Seventy-two hours after a massive earthquake struck the south-eastern city in December 2003, Damandan arrived on the scene to help. For the past 10 years she has been involved with a Dutch organization, AIDA (Association International de Defense des Artistes), which she describes as a second home. When she got to Bam, she realized she wasn't the best person to help rescue workers pry bodies from fallen buildings. But she was qualified to save the city's copious photo archives. So she secured support from AIDA to fund a rescue mission of a different sort.”
Het aldus ontstane ‘Bam Photographic Rescue Project’  rondde september 2005 haar tweede fase af. Het project verloopt voorspoedig, maar moet regelmatig bijgesteld worden, bijvoorbeeld toen het opgebouwde contact met het Nederlands Foto Instituut ten einde liep vanwege het vertrek van Hans de Herder. Inmiddels heeft AIDA nieuwe deskundigheid gevonden bij de directeur van fotopersbureau Hollandse Hoogte Louis Zaal. Met hem heeft AIDA gesprekken gevoerd ter voorbereiding van een nieuw bezoek naar Amsterdam van Parisa Damandan in januari 2006.

b.    Voices of Bam
In 2005 hebben Aliona van der Horst en Maasja Ooms de filmdocumentaire ‘Voices of Bam’ gemaakt. Toen Aliona van der Horst onze flyer had gezien, zocht zij contact met ons. Zij wilde een film maken die “is geïnspireerd op de foto's die onder het puin zijn opgegraven en de enige tastbare herinnering vormen van het leven voor de aardbeving.” Aliona van der Horst: “Ik wilde weten hoe de inwoners van Bam verder leven na zo'n ongekende catastrofe. Heeft het leven nog zin als binnen twintig seconden je familie, je huis, je stad is verwoest? Waar haal je de kracht vandaan om weer iets van het leven te maken? Is die kracht er? Kan je als mens omgaan met zoiets onbevattelijks? Welke verhalen vertel je jezelf om de dood van je dierbaren te accepteren? Kortom: hoe is het leven nu echt in Bam?”
AIDA bracht de documentairemaaksters en Parisa Damandan in contact met elkaar en stond de filmmaaksters met raad en daad terzijde. De film is tijdens het Rotterdam Film Festival (januari 2006) in première gegaan. In december 2005 heeft AIDA via de eigen site de benodigde achtergrondinformatie vergaard.

c.    Streamtime in Amsterdam en Basra
De organisatie ‘Streamtime’, die ijvert voor vrije media in Irak, heeft in 2005 twee nieuwe projecten uitgevoerd, gefinancierd door HIVOS en Pax Christi. Beide projecten legden verbindingen – vooral door middel van het streamen per computer – tussen kunstenaars en journalisten uit Irak en de uit dit land komende ballingen die wonen en werken in Nederland. Op hun beurt legden de ballingen uit Nederland contacten met hun collega’s en vrienden in landen als Engeland en Denemarken. AIDA hielp Streamtime met de logistieke organisatie. In januari 2005 was het culturele programma in het Beursgebouw te Amsterdam, ter gelegenheid van de eerste verkiezingen in Irak. De tweede activiteit was een schrijversfestival in Basra (Irak). Tijdens ‘De Bazaar’, een dag over democratisering en mensenrechten in het Midden-Oosten, werd rechtstreeks vanuit Basra gestreamd naar De Balie te Amsterdam en vice versa. Tijdens ‘De Bazaar’ nam Sharog Heshmat Manesh voor AIDA deel aan een debat over ‘Vrijheid en Creativiteit’. AIDA heeft met Streamtime lang geaarzeld of het vertrek naar Basra nog verantwoord was. Deze aarzeling had onder meer te maken met de verwikkelingen rond Ismael Zayer en Anneke van Ammelrooy. Isamel Zayer kenden wij van het in 1996 door AIDA georganiseerde Festival ‘Irak, een cultuur in ballingschap’. Ismael Zayer opende op 6 december 1996 onze tentoonstelling ‘Impressies van kunstenaars uit Irak in ballingschap’. Kort na de bevrijding van Irak in 2003 vertrok hij met zijn vrouw Anneke van Ammelrooy om een nieuw dagblad op te zetten. Anneke van Ammelrooy opende daarnaast een centrum voor steun aan nieuwe Iraakse burgerorganisaties ‘Civil Pillar’. In haar boek ‘Alles is er niet’ (ISBN 90-67281794) beschrijft zij hun werkzaamheden tot november 2004, het moment dat zij alleen nog vermomd over straat kon lopen, onbekenden Ismael Zayer probeerden te kidnappen en hun chauffeur en lijfwacht vermoordden. Omdat Basra relatief veiliger is, besloot Streamtime om te gaan. De situatie verslechtert zo snel, dat vastgesteld mag worden dat dit voorlopig het laatste programma van Streamtime in Irak geweest zal zijn. Begin 2006 zijn Anneke van Ammelrooy en Ismael Zayer weggevlucht uit Irak.

d.    Verschijningen uit het zilveren tijdperk
Begin april 2005 legde een groepje initiatiefnemers contact met AIDA voor een project ‘Sbrenica, ten years later’. Hun wens was om onder de paraplu van AIDA culturele evenementen rond de herdenking van tien jaar Srebrenica in juli 2005 uit te voeren. AIDA koos om samen met de initiatiefnemers ‘Verschijningen uit het zilveren tijdperk’, een toneelstuk door het Nationaal Theatergezelschap Sarajevo, naar Nederland te halen. Twee weken voor de herdenking van tien jaar Srebrenica arriveerde het 28-koppige gezelschap in Amsterdam voor een korte tournee van vier voorstellingen in drie steden. Het was het begin van een zeer geslaagd verblijf, met toenemende publieke aandacht en stormachtige reacties, waarin het symbolische en emotionele belang uiteindelijk zwaarder woog dan de theatraal-inhoudelijke kritiek. Nihad Krsevljakovic, uitvoerend producent van het Internationaal Theater Festival Mess: “Involvement of AIDA International was crucial, as it was important to have respectable institutions of different countries who had the capacity to carry out the project and who understood the significance of this event”.

e.    ‘Generaal D’ in Sarajevo
Een voorstelling over het niet ingrijpen van de VN in Rwanda, ten tonele brengen in Sarajevo, door een Nederlandse toneelgroep. Het klinkt als een ingewikkelde constructie. maar toch: het festival MESS in Sarajevo vroeg theatergroep Compagnie Dakar begin juli 2005 om deze voorstelling ‘Generaal D’ over de verantwoordelijkheid van de toeschouwer bij geweld naar Sarajevo te brengen.  Het contact kwam tot stand in Amsterdam. Tijdens een nagesprek na de eerste Bosnische voorstelling over Srebrenica in Nederland, kwam Guido Kleene in gesprek met Dino Mustafic, festival directeur van MESS in Sarajevo. Het was een nagesprek over theater maken op basis van waargebeurde feiten – over documentair theater en de vorm waarmee je dat op het toneel brengt. De Bosnische voorstelling in Nederland over Srebrenica heeft vooral het verdriet van de slachtoffers als onderwerp. In Generaal D. komen enkel militairen aan het woord, waarin de feiten het werkelijke drama vormen, aangevuld met de persoonlijke tragedies van de militairen. Het gaat vooral over de persoonlijke verantwoordelijkheid van de militair die toeschouwer is van een genocide van ongekende omvang. Naar aanleiding van deze discussie over actueel theater maken, kwamen we verder in gesprek. Herman Divendal bood als coördinator van AIDA en organisator van de Bosnische tournee in Nederland aan om als producent op te treden. Mustafic vroeg om met Generaal D. naar Sarajevo te komen. Het was een bijzonder moment: Een Nederlandse theatergroep toont een Nederlandse voorstelling over het dilemma van ingrijpen en de noodzaak van verantwoordelijkheid, boventiteld in het Bosnisch. Heftige reacties, ook emotionele reacties. Tot laat in de avond vinden er nagesprekken plaats in het café. Tijdens het dagelijkse publieke gesprek, een ‘Ronde Tafel’ tussen publiek en toneelgezelschap, werd de volgende dag lang nagepraat over de noodzaak van dit soort inhoudelijk theater.

Projecten van AIDA
In 2005 nam AIDA, wij memoreerden dit al, het initiatief voor de publicatie ‘Handboek voor de Beeldende Kunstenaar’ (bijlage 3).
AIDA ontwierp voorts het programma ‘Meanderen aan de Maas’ voor uitvoering in  2006 of 2007, afhankelijk van het tijdstip dat apart hiervoor aangevraagde subsidie los zal komen. Beeldende kunstenaars, dichters en journalisten, afkomstig uit verschillende culturen en actief in Nederland zullen gevraagd worden voor een tentoonstelling over ‘Het Veranderende Landschap’. De kunstenaars wordt gevraagd om te verduidelijken hoe de verandering van het landschap – van thuisland naar Nederland – terug te zien is in hun artistiek werk dat in Nederland gemaakt wordt.

Het Prins Bernhard Cultuurfonds en het VSBfonds hebben elk een subsidie toegekend van €5.000,–. De Mondriaan Stichting heeft echter besloten geen subsidie te verstrekken, omdat niet duidelijk is of het project verrijkend zal zijn voor de beeldende kunst in algemene zin. Gestimuleerd door de eerste toewijzingen zal AIDA in 2006 aanvullende subsidie zoeken, opdat het project kan doorgaan.

AIDA haalde de banden uit het verleden met de AWA- Foundation aan. Deze Stichting gebruikt het kantoor van AIDA voor het interessante muziekproject ‘Refugee Of Planet Earth Orchestra’. Momir Stosic over het orkest: “Refugees Of Planet Earth (R.O.P.E.) Orchestra became a living project with constant expanding directions, ideas, goals and membership, with the clear message to the rest of the world about the refusal to be separated and judged on the basis of sex, religion, race, music background, age or nationality. This project did create a collective platform where artists came together to celebrate humanity through creative communication. Musicians from different backgrounds, nationalities, religions, sexes, ages joined the forces into the social-music extravaganza.

Vrije Meningen in de wereld
Netwerken als International Freedom of Expression Exchange (IFEX), Reporters sans Frontières (RSF), Network of Concerned Historians (NCH), Index on Censorship, Freedom of Musical Expression (FREEMUSE), het Committee ‘Writers in Prison’ van de PEN International en Amnesty International  zorgen voor de verdediging van de Vrijheid van Meningsuiting. Zij informeren de wereld, wanneer deze vrijheid geschonden wordt. AIDA brengt regelmatig zo genoemde ‘urgent appeals’ nog eens extra onder de aandacht van de eigen achterban. In 2005 heeft AIDA met name schendingen in het Midden Oosten onder de aandacht gebracht. Dit betrof onder meer de verwikkelingen rond Orhan Pamuk in Turkije, de minder bekende schrijvers uit Turkije Fikret Baskaya en Ragip Zarakolu, de musicus Ferhat Tunc, de bekende dissidenten Akbar Ganji en Arjang Davoodi, maar ook de minder bekende Iraanse bloggers, die dagelijks op internet rapporteerden over het miserabele leven in Iran. In 2006 wil AIDA een rubriek op de eigen website starten, waarin maandelijks geschreven wordt over een gebeurtenis die de actualiteit van dat moment haalde. Zoals bijvoorbeeld het geval was in de Universiteit van Teheran, waarin op 17 november 2005 de volledige bibliotheek van de faculteit Rechten in vlammen opging. In deze bibliotheek waren de boeken die handelden over westerse jurisprudentie en het internationaal recht ondergebracht.

Meeting Point
AIDA is een belangrijk ‘meeting point’  tussen kunstenaars van verschillende afkomst, tussen de verschillende kunstdisciplines, en kunstorganisaties die in Nederland hiervan gebruikmaken. Vooral de ervaringen tijdens het project “Op basis van….” in 2003, een ontmoeting van 30 vluchtelingenkunstenaars met 30 collega’s uit Leiden, maar ook de ervaringen in 2004, toen in verband met de tentoonstelling ‘Van Azerbeidjan tot Stadskanaal’  40 Nederlandse vormgevers en 40 Nederlandse drukkerijen met 40 beeldende kunstenaars hebben samengewerkt, hebben aangetoond dat er onder individuele kunstenaars een grote behoefte is aan en belangstelling voor uitwisselen, gebruikmaken van wederzijdse expertise en het verzinnen van projectplannen op basis van culturele diversiteit. Op basis van deze ervaringen wilde AIDA in 2005 zich sterk maken, dat de Gate Foundation deze taak op zich zou nemen. Helaas kreeg de Gate Foundation, tegen het advies van de Raad voor Cultuur in, van de staatssecretaris te horen dat vanaf 1 januari 2006 geen subsidie meer verstrekt zou worden.

De Gate Foundation had zichzelf onnodig kwetsbaar gemaakt, door het vertrek van het volledige bestuur per februari 2005 en het vertrek van de directeur per april 2005, zonder dat voor opvolging gezorgd was. Vanaf september 2005 is de coördinator van AIDA extern adviseur geweest voor de Gate Foundation. Met onze medewerking kon voorkomen worden dat de overgebleven drie medewerkers met enorme frustraties werden gesaneerd en het unieke archief en databestand van meer dan 1000 kunstenaars verloren zou gaan. Toen de lopende zaken voor het stopzetten van de Gate Foundation waren afgerond, kon per 1 januari 2005 een nieuw bestuur samengesteld worden, die op een zorgvuldige manier hebben tot stand gebracht dat archief en database opgenomen worden in het van Abbe Museum te Eindhoven. Het unieke materiaal zal op deze manier door het museum zelf benut worden voor een Living Archive, maar bovendien voor iedereen toegankelijk blijven. Het jonge bestuur wil nog onderzoeken waar en door wie een ontmoetingsplaats voor kunstenaars georganiseerd zou kunnen worden. 
   
Website AIDA
In 2004 groeide de website uit tot een van de belangrijkste databases van en informatiebronnen over culturele diversiteit in Nederland. De website is een onmisbare ondersteuning geworden voor het standaardwerk van AIDA. Niet alleen biedt de website de mogelijkheid van een grote onafhankelijkheid (geen galerie nodig, geen uitgeverij, geen podium, de eigen website is het podium zelf), maar het is ook een unieke “werkplaats” voor kunstenaars om zich te bekwamen in de presentatie naar een Nederlands publiek. Via portretten van kunstenaars, maar ook via de aankondigingen van hun tentoonstellingen, deelname aan debatten, enzovoort. De site van AIDA positioneerde zich gelijkwaardig aan sites zoals de site van bijvoorbeeld het Theater Instituut, of Kunstenaars & Co. Juist vanwege die groei en de belangrijke functie voor de kunstenaars zelf vroeg AIDA in het beleidsplan 2005-2008 voor ondersteuning van de website. AIDA onderstreepte dit belang opnieuw in haar aanvraag voor de periode 2006-2008. In het Aanvullend Advies ondersteunende instellingen (juli 2005) stelde de Raad voor Cultuur: ‘De Raad erkent dat de website een zeer bruikbaar middel is ter ondersteuning en verwezenlijking van de informatiefunctie van AIDA. De Raad heeft echter geen specifieke aandacht aan de verdere professionalisering van de website besteed in zijn advies. Hij gaat er van uit dat de ontwikkeling en het onderhoud van de website uit de financiële middelen voor de besteltaken bekostigd moeten kunnen worden.’ De staatssecretaris volgde dit advies van de Raad op.

AIDA deelt deze mening. Maar zonder verandering van het basisbedrag voor de uitvoering van de besteltaken van AIDA, dat in de afgelopen tien jaar nooit substantieel veranderde, heeft continuering van de website consequenties voor de uitvoering van het takenpakket van de enige betaalde kracht van AIDA. AIDA vindt, naast alles wat zij eerder betoogde, dat de website en educatie van het grootste belang is voor een samenleving die vanuit de eigen identiteit diversiteit wil nastreven, en zal alles in het werk stellen om te voorkomen dat de website stopgezet zal moeten worden. De website www.aidainternational.nl is inmiddels een zeer  belangrijke en brede informatiebronnen over culturele diversiteit geworden, voor individuele kunstenaars, voor culturele organisaties, en voor de media.
Dit belang wordt onderstreept door de nog immer groeiende toename van bezoekers: Het bezoekersaantal is gegroeid van 10.000 bezoekers in maart 2003 naar ruim 23.000 in januari 2005, naar ruim 32.000 in januari 2006.

Educatie
De Raad voor Cultuur adviseerde de staatssecretaris voor de periode 2006- 2008 om de activiteiten van AIDA voor de cultuureducatie te zien als een opdrachttaak en hiervoor extra subsidie te geven (€ 14.962,– op jaarbasis). De Raad sprak zich positief uit over de plannen van AIDA, maar vond ‘dat AIDA zich moet beperken tot de ontwikkeling van het materiaal en de programma’s niet zelf moet uitvoeren. De instelling doet er in de ogen van de raad beter aan haar specifieke expertise te koppelen aan bestaande expertise op educatiegebied, die in landelijke en lokale instellingen voorhanden is. Ook kan zij de vluchtelingenkunstenaars met deze instellingen in contact brengen. Hierdoor kan volgens de Raad ook beter gegarandeerd worden dat de door AIDA ontwikkelde programma’s landelijke spreiding krijgen’.
AIDA wil de toegekende opdrachttaak in 2006 van harte, maar goed voorbereid ter hand kunnen nemen. Daarom ondernam AIDA in 2005 vast het volgende:
-    AIDA haalde de banden uit het verleden met de AWA- Foundation aan. Deze Stichting gebruikt het kantoor van AIDA voor het interessante muziekproject ROPE – ‘Refugee Of Planet Earth Orchestra’.
- AIDA ontwierp het eigen programma ‘Meanderen aan de Maas’ voor uitvoering in 2006 of 2007, zodra hiervoor voldoende subsidie verkregen is (zie voor ‘ROPE’ en ‘Meanderen aan de Maas’ onder ‘Projecten van AIDA’). Het materiaal dat uit ROPE en Meanderen aan de Maas voortkomt zal conform de beschreven werkwijze in het beleidsplan 2006-2008 als basismateriaal dienen voor te vervaardigen lesmateriaal door de educatief medewerker van AIDA.
-    AIDA verzocht de Gerrit van der Veen Scholengemeenschap uit Amsterdam om in plaats van 2005 in november 2006 het muziekproject ‘Muziek ontvreemd, ieder zijn eigen taal’ uit te voeren voor de brugklassen. Hoewel het niet de eerste taak van AIDA is om zelf programma’s uit te voeren, acht AIDA het onmisbaar voor de ontwikkeling ervan om minimaal op twee plaatsen ‘proef’ te draaien, voordat het lesmateriaal verantwoord landelijk aangeboden kan worden.
-    Bij het maken van portretten van kunstenaars voor de website is in 2005 gelet op hun educatieve capaciteiten (zie de AIDA website): Senad Alic, Sejfo Biro.
-    De opbouw van de speciale AIDA-site over Bam in Iran, de aardbeving in december 2003, het ‘Bam Photographic Rescue Project’ in 2004 en 2005, en de film ‘Voices of Bam’ in januari 2006, werd zodanig samengesteld, dat het materiaal dienst kan doen voor het opstellen van lesmateriaal .
-    Begin oktober 2005 maakte AIDA een afspraak met ‘Kunstenaars & Co’ om een samenwerking op te bouwen voor het project ‘Beroepskunstenaars in de klas’. In het kort komt het er op neer, dat AIDA door middel van zo genaamde ‘koppelprojecten’ Nederlandse kunstenaars en kunstenaars van een andere afkomst in koppels wil laten samenwerken voor het opstellen van lesbrieven.

Paul Tensen Prijs
Op 5 mei 2005 werd aan AIDA de Paul Tensen Prijs uitgereikt. Het juryrapport waardeert het werk van AIDA en vindt dat het naadloos aansluit bij het thema van het op die dag in Wageningen gehouden symposium ‘ Culturele aspecten van vrijheid’. Bij wijze van dankwoord declameerde Afshin Ellian op verzoek het gedicht ‘In het doodlopende’ in het farsi voor, waarna Herman Divendal het gedicht van Ahmad Shamlu zelf in het Nederlands voordroeg. Een 6e uitgave van dit gedicht in tien talen werd door AIDA uitgedeeld aan de organisatoren van het Symposium Wageningen en het bestuur van de Paul Tensen Stichting.

Herman Divendal -Coördinator AIDA

Amsterdam, april 2006