AIDA Nederland

Verslag van activiteiten AIDA 2008

Christenen, joden, parsen, moslemin,
Zij dolen allen; voor wie toe wil zien,
Vervalt de ganse mensheid slechts in tweeën,
Twee soorten enkel worden er ontdekt:
Intelligente mensen zonder vroomheid
En vrome mensen zonder intellect.

J.H. Leopold (1865-1925)

 DE STICHTING AIDA Nederland, opgericht in 1980, stelt zich ten doel de nood van vervolgde kunstenaars In Nederland te lenigen.

De organisatie doet dit werk nu al weer bijna dertig jaar en heeft in al die tijd veel ervaring opgedaan met de moeilijkheden die deze kunstenaars zowel in hun thuisland als in Nederland het hoofd moeten bieden.

Aanvankelijk probeerde AIDA als een soort Nederlandse Amnesty International kunstenaars overal ter wereld te steunen. Dat was niet alleen een onbegonnen zaak, de praktijk van de toenemende vluchtelingenstroom naar Nederland dwong de organisatie ook zich vooral op de zich hier meldende kunstenaars te richten. Ook nadat het vluchtelingen moeilijker werd gemaakt Nederland binnen te komen, bleef de inmiddels in Nederland ontstane populatie van gevluchte kunstenaars het voornaamste doel. Juist door de veranderende omstandigheden, ook in Nederland, nam de onzekerheid van de vluchtelingen toe, wat extra aandacht en zorg van AIDA vroeg. Daartegenover staat – om vooral de positieve kant van deze ontwikkeling niet onder stoelen of banken te steken – dat inmiddels tal van gevluchte kunstenaars in Nederland een vooraanstaande positie in kunst en letteren hebben veroverd, wat anderen weer tot voorbeeld strekt.

In dat opzicht blijven wij ons verheugd tonen over het feit dat in Nederland onafgebroken is doorgewerkt aan  wat ooit, in de jaren tachtig, van de vorige eeuw, door de Franse toneelmaakster Ariane Mnouchkine en de toneelschrijver Tom Stoppard als een internationaal protest tegen het (mond)dood maken van kunstenaars in het Oostblok was begonnen. Waarschijnlijk door onze herinnering aan de jaren dertig van de vorige eeuw toen talloze kunstenaars, op de vlucht voor Adolf Hitler en zijn trawanten, in Nederland een schuilplaats vonden. De doelstelling van AIDA maakt in het huidige tijdsgewricht het werk tegelijk duidelijk en ingewikkeld. Duidelijk is dat degenen die naar Nederland zijn gevlucht en aantoonbaar kunstenaar zijn, geholpen moeten worden. Ingewikkeld is, en ingewikkelder wordt: de manier waarop.

AIDA streeft ernaar zoveel mogelijk vluchtelingenkunstenaars met hun werk aan het Nederlandse publiek te presenteren. Daartoe wordt hun staat van dienst gearchiveerd, vinden er ontmoetingen in het openbaar plaats, wordt de samenwerking met anderen (zowel kunstenaars als instellingen) bevorderd en trachten wij zoveel mogelijk Nederlanders te informeren over hun problematiek (te hebben moeten vluchten omdat je kunst maakt).

Een belangrijke ontwikkeling hierbij is de mogelijkheid om gevluchte kunstenaars behalve door hun werk ook anderszins te laten participeren in de ‘culturele diversiteit’ die in Nederland de normale situatie geworden is, maar nog altijd niet voldoende wordt begrepen en aanvaard. In hoeverre de kúnst daarbij een rol speelt blijft onderbelicht. Bij AIDA hebben we geleerd hoezeer de kunst, de kunst van vluchtelingenkunstenaars die putten uit een ogenschijnlijk vaak zo andere cultuur, op verrassende wijze een brug kan slaan en de ogen van het publiek kan openen, niet voor de verschillen, maar voor de overeenkomsten – en dus voor de universaliteit van de kunst.

Kennisneming van de muziek, de schilderijen, de boeken, de films en de tv-programma’s die gevluchte kunstenaars hier de laatste jaren hebben gemaakt, is een – ervaren wij voortdurend – steun in de rug van degenen die een vreedzame co-existentie van culturen in Nederland vanzelfsprekend vinden. Ten overvloede benadrukken wij dat deze misschien op het eerste gezicht wat ver gaande en al te optimistische gevolgtrekking als vanzelf oprijst uit de in dit jaarverslag gesignaleerde activiteiten, die ook altijd in het teken van dit doel hebben gestaan.

Daarbij zal het de lezer duidelijk worden dat AIDA geen podium is en ook geen galerie en dus ook niet onder die beperkte noemer te vangen is. Evenmin zijn wij een opvanghuis voor vluchtelingen die als kunstenaar niet op eigen benen kunnen staan. Wij zijn een centrum van geestelijke en praktische activiteit, dat gevluchte kunstenaars aan projecten laat deelnemen die een veel wijdere strekking hebben dan die van hun eigen kunst alleen. De bedoeling is dat degenen in Nederland die in kunst (en wat daarbij in politieke zin, internationaal gezien, komt kijken) geïnteresseerd zijn, breder en dieper kennismaken met vormen van kunst die op dit moment ontstaan, die nieuw zijn, verrassen en een beeld van mens en samenleving kunnen geven dat in de traditionele kunst afwezig is.

Een dergelijke uitwisseling, tussen de gevluchte kunstenaars en het publiek, tussen hen en hun Nederlandse confraters en ten slotte met jonge mensen die in steeds grotere aantallen, althans in onze grote steden, een allochtone achtergrond hebben, komt het inzicht in het gecompliceerde begrip cultuur, en vooral  ‘diversiteit van culturen’ alleen maar ten goede, zo hopen wij ook het afgelopen jaar weer te hebben laten zien. 

Of zoals de Raad voor Cultuur het in zijn advies aan de minister zei naar aanleiding van onze voornemens in 2008: 'AIDA’s beleidsplan weerspiegelt de bescheiden ambitie: de instelling opereert eerder op de achtergrond dan in de volle schijnwerpers. Met haar kleine staf zet zij zich in om gevluchte kunstenaars in Nederland aan een nieuw bestaan te helpen. AIDA heeft zich in de loop der jaren ontwikkeld tot een door veel kunstinstellingengewaardeerde partner en heeft voor meerdere gevluchte kunstenaars aan de basis gestaan van een succesvolle loopbaan in Nederland. De instelling wordt vaak ingeschakeld door organisaties en instanties die aandacht willen besteden aan kunstenaars die om hun werk of hun opvattingen het land van herkomst moesten ontvluchten. De Raad vindt dat AIDA een belangrijke en onmisbare bijdrage levert aan de bewustwording van de kwetsbaarheid van kunstenaars in situaties waarin vrijheid van meningsuiting onderdruk komt te staan.’

Individuele kunstenaars
In het beleidsplan van AIDA voor de jaren 2009-2012 schreven wij: ‘De kern van het werk van AIDA, aandacht voor individuele kunstenaars en hun individuele situatie, is niet altijd zichtbaar, maar juist hierom gaat het, vinden wij, want die individuele hulp is een voorwaarde voor deze kunstenaars om weer aan de slag te gaan.’ Hier zullen wij laten zien wat deze kerntaak in het verslagjaar inhield.

De vraag naar individuele aandacht is net zo verschillend als de afzonderlijke kunstenaars zijn. Ook in 2008 hadden wij te maken met kunstenaars die er baat bij hadden van ons te leren hoe ze zich in de Nederlandse kunstwereld konden presenteren. Anderen wilden hulp bij het op schrift stellen van projectconcepten of subsidieaanvragen. Weer anderen, die een aanbod kregen om te exposeren, maakten wij duidelijk hoe een selectie uit hun werk te maken en welke voorwaarden ze aan een galerie of buurthuis kunnen stellen. Een beginnende schrijfster brachten we in contact met een meelezer, waarna haar manuscript aan het Fonds voor de Letteren werd aangeboden.

Voorts leverden wij Nederlandse instellingen ‘kunstenaars op maat’, zoals een acteur die zowel Bosnisch als Nederlands spreekt en een Afghaanse schrijver die ter gelegenheid van de tentoonstelling Verborgen Afghanistan in de Nieuw Kerk te Amsterdam een lezing hield over de geschiedenis van de Afghaanse literatuur. AIDA bemiddelde ook voor twee dansers uit Irak en stond twee circusartiesten bij in de onderhandelingen over hun seizoenscontracten. Dit werk van AIDA mag dan ‘onzichtbaar’ zijn, het werk van de kunstenaars zelf is dat zeker niet. Een paar voorbeelden mogen dit duidelijk maken:

Wij hielpen in februari 2008 Dragan Despotovic en Safaa Khazal aan een tentoonstelling in Podium Mozaiek (Amsterdam). Steve Donea, Khalid al Saraf, Tatjana Macic en Zhanghong Liao mochten drie maanden exposeren in het gebouw van FNV Kiem te Amsterdam. In augustus 2008 opende de coördinator van AIDA voor Amnesty International een tentoonstelling van Fatima Barznge en een van Victor Majdandzic. Voor de laatste kon door AIDA een vervolgtentoonstelling worden georganiseerd in het Stadhuis van Amsterdam in het kader van het symposium The power of older refugees dat was opgezet door de stichting Bevordering Maatschappelijke Participatie (BMP).

Zowel tentoonstellingen als optreden in het openbaar werkten door op de website van AIDA waar deze kunstenaars met hun werk hun plaats kregen. Voor de website werden de theatermaker Ali Kouchiry en de beeldend kunstenares Zhanghong Liao uitgebreid geïnterviewd.

Aan het tijdschrift Phaxx van de Stichting Pharos droeg AIDA portretten bij van Zenon Abdalla, Goran Baba Ali, Kibret Mekonnen, en Fatima Barznge.

Een gevolg van de werkwijze waarvoor AIDA lang geleden in het belang van de kunstenaars heeft gekozen, is dat in sommige gevallen sporen van de moederorganisatie nauwelijks nog te vinden zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om kunstenaars die soms al weer lang geleden hun weg vonden met steun van AIDA. Wij noemen in dit verband de publicatie van Mijn wereld in Amsterdam door Sharog Heshmat Manesh in februari 2008 over een fotoproject op middelbare scholen in Amsterdam. Dit geldt ook voor de tentoonstelling Het gezin Bobkin in april 2008 in galerie Klas Vijf te Velp met werk van Aleksandr Bobkin, Ljudmila Bessonova en hun zoon Feodor. Ook Vuk Janic die voor zijn nieuwe filmdocumentaire Meester Ben in juli 2008) alle denkbare lof kreeg toegezwaaid, is lang geleden door AIDA op weg geholpen. Net als Rodaan Al Galidi, die in 2007 kandidaat voor de VSB-Poëzieprijs was en in 2008 met zijn nieuwe roman Dorstige rivier kandidaat werd gesteld voor de BNG Nieuwe Literatuur Prijs.

Programma’s van AIDA
AIDA organiseerde in 2008 een aantal programma’s die tot doel hadden de achtergrond van werk door gevluchte kunstenaars voor het publiek inzichtelijk te maken.

Nieuw in Nederland in de Kargadoor te Utrecht – 6 januari
'Wie verhuist verandert’ was het uitgangspunt voor dit programma. Wat gebeurt er met een kunstenaar die noodgedwongen zijn land verlaat en in Nederland aan het werk moet. Van hoge bergen naar de polder, van meren naar de Noordzee, van onbewoonbare gebieden tot een urbane samenleving. Een ander landschap, maar niet alleen het land is anders. Dat zijn ook de mensen, hun gewoonten, hun taal. Je moet veranderen, maar wanneer begin je daarmee? Als je aankomt? Of als je na zoveel jaar eindelijk te horen krijgt dat je mag blijven?

Nieuw in Nederland !? was  een intercultureel en multidisciplinair programma waarin AIDA gevluchte kunstenaars in staat stelde voor een klein publiek hun ervaringen met dit onderwerp door te geven, zoals  Shakila Azizzada met haar gedichten, Vuk Janic met zijn film Thuis, beeldend kunstenaar Nena Sesic-Fiser in een interview en Kamil en Gulendem Abbas met muziek. Andere deelnemers waren de dichter Juan Heinsohn Huala, Katarina Reiger en Erik van der Broek en de filmmaker Karim Traidia.

Babel Festival – 16 maart
Jaarlijks wordt in het Amsterdamse Van Ostadetheater het Babel Festival georganiseerd. Dit jaar had de organisatie de bedoeling om nuances aan te brengen in de discussie over cultuurverschillen. De coördinator van AIDA, Herman Divendal, werd gevraagd om als ‘lentegast’ van het Babel festival zijn visie over cultuur en gevluchte kunstenaars neer te zetten. Het werd een gesprek met de journalist Gijs Groenteman op basis van filmbeelden, prozateksten en gedichten van vervolgde kunstenaars.

De digitale wereld van Iran – 22 april
Iraanse bloggers informeren de westerse wereld over wat er in hun land gebeurt. In het programma in De Balie over de digitale wereld in Iran werd daar dieper op in gegaan, mede naar aanleiding van het in 2007 bij Meulenhoff verschenen boek Wij zijn Iran, een selectie van door jonge bloggers geschreven teksten over wat er werkelijk in Iran gebeurd. Hoe belangrijk zijn deze schrijvers? Met hoevelen zijn ze? Wat kunnen ze melden en wat niet? Wie bereiken ze?

Duidelijk is dat internationaal gezien grenzen vervagen – het onderwerp van dit programma, waaraan tal van Iran-belangstellenden – Nies Medema, auteur van In de hemel krijg je fruit, berichten uit Iran en co-auteur van Iran in de Landenreeks van het Tropenmuseum en Jurgen Maas, hoofdredacteur van het blad Zem Zem, tijdschrift over het Midden Oosten, en journalist bij de IKON – deelnamen.

Besproken werd ook Shahrzadnews.org, de digitale nieuwssite over vrouwenthema’s en Iran van Iraanse journalistes in en buiten Iran die door het ministerie van buitenlandse zaken in Nederland wordt gefinancierd. Hoe onafhankelijk is de site? Hoe vindt de selectie van nieuws en opinies plaats? De site wordt in Iran regelmatig geblokkeerd en daarom gaat er elke week een e-mailversie naar meer dan 50.000 adressen in Iran. AIDA droeg haar eigen Iran-expertise bij, afkomstig uit eigen Iraanse (kunstenaars)bronnen.

In het doodlopende
In april publiceerde AIDA de negende druk van het gedicht In het doodlopende van Ahmad Shamlu. Het werd in 1994 voor het eerst uitgebracht en in zes landen vertaald. Inmiddels zijn er veertien vertalingen. Het gedicht werd, inclusief deze negende editie inmiddels 1500 keer verspreid. Amnesty International koos het gedicht als een van de vijftig die in de bundel Vrij – canon van de wereldpoëzie door uitgeverij Muntinga werden gepubliceerd.

Wereldboekenstad Amsterdam – 25/26 april
In het kader van Amsterdam Wereldboekenstad verzorgden de Literaire Podia Amsterdam een Internationaal Literatuur Festival. AIDA presenteerde een programma met de Iraanse auteurs Kader Abdolah (Nederland), Shahrnush Parsipur (USA), Sudabeh Mohafez (Duitsland) en Esma'il Khoi (Engeland). Parsipur,  Mohafez  en Khoi waren door AIDA uitgenodigd om samen met kader Abdolah in het programma ‘Over de Grens’ aan de hand van drie generaties Iraanse schrijvers in te gaan op de Iraanse literatuur in heden en verleden. Vragen waarmee het publiek werd geconfronteerd waren bijvoorbeeld: Hoe verhoudt de Iraanse cultuur zich tot de cultuur van het land waar de schrijvers nu wonen en werken? Zijn er verschillen voor Iraanse schrijvers die in Europa of Amerika wonen? Hebben deze schrijvers nog invloed op hun oorspronkelijke taal? Maken zij zich nog druk over de censuurmaatregelen en sluitingen van boekhandels en uitgeverijen in Iran? Hebben zij elkaar nog iets te vertellen, nu zij elkaars boeken niet meer kunnen lezen? Voorafgaand aan het publieksprogramma vond ’s middags een besloten bijeenkomst plaats. 

‘s Avonds werd voor het publiek tussen de schrijvers over tal van onderwerpen gedebatteerd. Bijvoorbeeld over de culturele identiteit van de balling en zijn eventuele verantwoordelijkheid voor het verleden, de rol van de schrijver in zijn eigen cultuur en de huidige cultuur, et cetera. Genoemde schrijvers gaven daarin, op uitzonderlijk hoog niveau, inzicht. Ze lazen ook hun werk voor. Het publiek, half Nederlands, half Iraans, was in groten getale gekomen. Enthousiaste discussies werden tot in de kleine uurtjes mét de schrijvers gevoerd. Iran, de onbekende, artistieke of literaire kant van Iran mag zich in Nederland, misschien ook een beetje mede dankzij AIDA, verheugen in grote en warme belangstelling.

In het onderdeel “Grenzen voor boeken” van het Literatuur Festival verzorgde AIDA het programma “Zuid-Afrika na de Apartheid en Bosnië na het Dayton Akkoord”. ‘Mister Free Speech’ AIDA had Gilbert Marcus uit Zuid Afrika en advocaat en rabbijn Jakob Finci uit Sarajevo uitgenodigd om een lezing te houden over de manier waarop vrijheid van meningsuiting in de grondwet verankerd moet worden. Daarna gingen Chris Keulemans en Dragan Klaic met hen in debat over mogelijkheden en beperkingen die door politieke spelregels worden geboden aan de vrijheid van meningsuiting

In de marge van Amsterdam Wereldboekenstad werkte AIDA voorts mee aan een ‘culturele peepshow. Bij de deur van het poëziecentrum Perdu, vlak bij de Wallen, werd men in onvervalst Amsterdams door pooiers van de poëzie uitgenodigd een ‘nummertje voor een nummertje’ te maken. De Perdu was als nachtclub ingericht. In Hotel 83 kon de bezoeker apart gaan met een dichter die hem of haar persoonlijk een poëtische beurt gaf. Een intense ervaring, lieten de gasten weten, vooral als het ging om de taalvaardigheid van AIDA-kunstenaars als Goran Baba Ali, Shakila Azizzada en Saleh Hassan.

Bevrijdingsfestival – 5 mei
Voor het Bevrijdingsfestival in Utrecht organiseerde AIDA het programma Solidariteit en de nieuwe media. Twee gevluchte kunstenaars, Kibret Mekonnen en Goran Baba Ali, maakten duidelijk dat de gevestigde media ons niet het hele verhaal (kunnen) vertellen. Met Kibret Mekonnen  werd gedebatteerd over de media in Ethiopië en zijn poging om met EthioTV en een website vrij over Ethiopië  te berichten. Ook met Goran Baba Ali, hoofdredacteur van het online magazine Exponto, een kwartaaltijdschrift van in Nederland wonende journalisten met een cultureel andere afkomst, werd intensief gedebatteerd. De belangstelling was groot. Zelfs de burgemeester van Utrecht gaf blijk van zijn interesse..

‘Van binnen naar buiten’ – 25 mei
Poëzie op straat bleek op het Dunya Festival weer een beproefd middel voor AIDA om passanten te verrassen met gedichten van gevluchte kunstenaars als Amir Afrassiabi (Iran), Mimoza Ahmeti (Albanië), Shakila Azizzada (Afghanistan), Faraj Bayrakdar (Syrië), Jana Beranová (ex-TjechoSlowakije), Breyten Breytenbach (Zuid Afrika), Flora Brovina (Kosovo), Chalaan Charif (Irak), Herman Chromy (ex-TjechoSlowakije), Maria Elena Cruz Varela (Cuba), Ricardo Cuadros (Chili), Dudoduo (China), Venus Faiq (Iraaks Koerdistan), Xiao Feng (China), Rodhan Al Galidi (Irak), Juan Gelman (Uruguay), Houshang Golshiri (Iran), Ramon Haniotis (Uruguay), Edita Hasovic (Bosnië), Salah Hassan (Irak), Juan Heinsohn (Chili),  Ziba Kharbasi (Iran), Esma’il Khoi (Iran), Fouad Laroui (Algerije), Semezdin Mehmedinovic (Bosnië) , Mowaffk Al Sawad (Irak), Ibrahim Selman (Iraaks Koerdistan), Goran Simic (Bosnië) , Gleb Sitko (Tjsetsjenië),  Albana Shala (Albanië) en Aristid Teofanic (Bosnië). 

Het Dunya Festival werd opgeluisterd met illustraties van Aleksandr Bobkin (Siberië), Nail Celovic (Servië), Ricardo Cuadros (Chili), Dragan Despotovic (Servië), Adil Elsanousi (Sudan), Safaa Khazal (Irak), Aras Kareem (Iraaks Koerdistan), Jorge Kata (Chili), Gregory Kohelet (Oezbekistan) en Rajab Mohammadin (Iran). Er was veel, en geestdriftig publiek. De tentoonstelling was ook te zien op het Haarlemmerhout Festival, het Kwakoe Festival en de Kunstmarkt op de Albert Cuyp in Amsterdam. Van binnen naar buiten was een verrassende presentatie van poëzie en beeld die gezien de reacties van de bezoekers om een vervolg vraagt.

Nederland-Ballingland – 12 juni
Het Intercultureel Theehuis in Utrecht is een ontmoetingsplaats voor mensen uit verschillende landen en culturen. Met Juan Heinsohn (Chili) werd hier door toedoen van AIDA op de bijeenkomst Nederland-Ballingland gesproken over de vraag ‘Hoe word je dichter’ en met Senad Alic  over de vraag ‘Hoe word je schilder’ – aan de hand van een van zijn schilderijen en een expositie van zijn werk.

‘Leentjebuur’ – najaar 2008
Er is in het verslagjaar intensief gewerkt aan het project “Leentjebuur” waarvoor in 2009 fondsen zullen worden geworven. In ‘Leentjebuur’ gaan gevluchte kunstenaars van verschillende herkomst en verspreid woonachtig in Nederland met Nederlandse kunstenaars samenwerken. Het is de bedoeling dat die samenwerking, in het atelier, leidt tot praktisch inzicht in elkaars artistieke en technische problemen. Het samenwerken zal in een audiotour en een catalogus worden gedocumenteerd, die aan het publiek worden gepresenteerd. Nu eens geen discussies over multiculturele kunst, maar haar zélf beleven. Curator Paul Faber zal de expositie samenstellen die drie weken in het Scheltemacomplex te Leiden kan worden bekeken. Van de catalogus wordt Kitty Zijlmans de eindredacteur. De catalogus zal worden vormgegeven door Alireza Siddighi.

AIDA selecteerde de kunstenaars en uitvoerders voor het project en heeft met allen gesprekken gevoerd om het project toe te lichten. In totaal zullen ongeveer 25 mensen bij ‘Leentjebuur’ betrokken worden.

‘Vertel mij jouw verhaal’ – 14 december
‘Vertel mij jouw verhaal’ was een omvangrijk AIDA-programma met filmfragmenten uit de documentaire Charlotte van Frans Weisz over het oorlogsdagboek van Charlotte Salomon, met het Bam Project van Parisa Damandan, Videoletters van Karina Rejger Eric van der Broek, Room Without a View van Rada Sesic en de Chinese schilderes Zhanghong Liao. Met Mina Saadadi  werd gesproken over de website Shahrzadnews.org. Het programma werd opgeluisterd met muziek door Verse taal met gedichten van Abu Omar Ramadan (Palestina), Adnan Ramadan Mohammed (Irak), Alejandra Slutzky (Argentinië), Awat Rahim Kader (Koerdistan/ Irak), Hahsa Attai (Iran), Juan Heinsohn Huala (Chili), Mpia Nzanguka-Dialukupa (Congo), Nawal Hussein (Palestina), Pero Senda (Kroatië), en Salah Hassan (Irak).

Informatie en educatie
De website van AIDA is geen pr middel voor de organisatie. Het is de informatiebron voor mensen met belangstelling voor de kunst en cultuur van vluchtelingen en programma’s waaraan kunstenaars van buitenlandse afkomst deelnemen. De website is een platform voor talloze culturele organisaties en instellingen die graag op de website van AIDA willen berichten over hun interculturele activiteiten. Bijna nog belangrijker: de website biedt gevluchte kunstenaars de mogelijkheid om zichzelf en hun werk te presenteren. Het is nog altijd moeilijk om een plaats te verwerven binnen de reguliere beeldende kunstwereld, waardoor een goede presentatie een vereiste is. Met name voor beeldende kunstenaars is de website een onmisbaar podium om hun werk te laten zien.

Ook voor educatieve doeleinden is de website van AIDA onontbeerlijk, zoals onder meer bleek bij het lesprogramma Show Your Hope dat AIDA ontwierp. Het door Martin Voorbij ontworpen project Show Your Hope is een mobiele tentoonstelling, die de wereld rondreist en kunstenaars uitnodigt om het thema hoop te verbeelden. Het resultaat is een boeiende reeks impressies die net zo fascinerend zijn als de verhalen erachter. AIDA ontwierp een lespakket dat als uitgangspunt een selectie van 30 schilderijen gebruikt uit de totale expositie Show Your Hope. De lessen beginnen met een tentoonstelling op school en eindigen in een expositie van schilderijen gemaakt door de leerlingen over hetzelfde thema: hoop.
Speciaal voor dit lespakket werd http://www.aidanederland.nl/showyourhope/ ontworpen door de stagiaire Mirella Derks. Het lespakket  is in 2008 door 65 leerlingen van het Gerrit van der Veen College in Amsterdam getoetst.

Er wordt hard gewerkt aan vernieuwing van de website. In de zeven jaar van haar bestaan is hierop informatie gepubliceerd over in Nederland wonende vluchtelingen-kunstenaars en programma’s met interculturele uitgangspunten. Deze grote hoeveelheid aan informatie moet opnieuw geordend, gecategoriseerd, en toegankelijk gemaakt worden. De website blijkt namelijk een belangrijk archief voor verschillende belangstellenden. 

Zoals een studente van de Hogeschool Utrecht die een scriptie over kunstenaars in de diaspora schreef. Of een studente Nederlandse Literatuur aan de Universiteit van Amsterdam die AIDA-informatie bijdroeg aan een studie over de Cultuurgeschiedenis van het Boek in Amsterdam.

Daarnaast maakten studenten van de Academie voor Beeldende Vorming voor hun studie een portret van naar Nederland gevluchte kunstenaars. AIDA hield een lezing over kunst en vervolging. Over gevangen genomen dissidente kunstenaars en kunstvernietiging, over het overleven van de kunstenaars en hun kunst. Dit gebeurde aan de hand aan filmfragmenten en door het laten zien van artikelen en beelden op de website. In maart 2009 zullen de filmportretten beschikbaar zijn van Ramaz Gojati, Nail Celovic, Gregory Kohelet, Safaa Khazal, Ashti Shegani en Sejfo Biro. Deze kunnen op hun beurt geplaatst worden op de website, maar zijn ook beschikbaar voor de portfolio’s van de kunstenaars zelf.

De door AIDA uitgevoerde programma’s als Nieuw in Nederland en Vertel mij jouw verhaal vormen ‘formats’ om het papieren archief opnieuw in te delen en geschikt te maken voor educatieve doeleinden. Zo was Vertel mij jouw verhaal niet alleen een programma waarin vrouwen via verhaalvertellingen optraden, maar werkte AIDA gelijktijdig op het kantoor aan het bruikbaar en toegankelijk te maken van haar archief m.b.t. tot ditzelfde onderwerp. Het gaat hierbij om foto’s, video’s, artikelen, boeken, kunstenaars en hun kunst die specifiek met het onderwerp te maken hebben.

Evenals in voorgaande jaren waren de werkzaamheden voor de website en het bijhouden van archief en documentatie ook in 2008 afhankelijk van vrijwilligers. Gezien het belang van de website heeft AIDA meerdere jaren gepleit voor een geringe uitbreiding van het personeel. Ook in het beleidsplan voor 2009-2012 wordt deze vraag van uitbreiding van (0,5 fte) bepleit.

Programma’s met anderen
AIDA was in 2008 betrokken bij tal van programma’s met andere instellingen, podia en organisaties. Wij geven de belangrijkste voorbeelden.

Cultuur voor een betere wereld – 25 mei
AIDA ontwierp samen met Juan Heinsohn van Dunya het  programma Cultuur voor een betere Wereld. Op het Plein van de Solidariteit toonden tijdens dit eenenendertigste Dunya Festival verschillende kunstenaars hun solidariteit met achtergestelden op onze aarde. De Rotterdamse Dichters voor Vrede (Hans Wap, Jana Beranová, Hester Knibbe, Joz Knoop, Manuel Kneepkens en Jan Oudenaarden), de Nederlandse hiphopster Blaxtar en zangeres Ninthe, de Afrikaanse rappers G.O.S.P.L.E en Zuluboy, en de fotograaf Geert van Kesteren lieten zich horen. Geert van Kesteren liet een lezing van hem vergezeld gaan van foto’s uit Irak, maar ook van zijn reportages in Bosnië, Kongo, Libanon, Iran, Nepal en India. Het programma werd afgesloten door de Chileense mestizo rockband Sol y Lluvia.

Artists4freedom
In maart 2007 begon het project Democratie is een kunst met door kunstenaars beschilderde stembussen van Artist4freedom. Het liep ook in 2008 door. Van maart tot en juni 2008 was de tentoonstelling te zien in de Tweede Kamer te Den Haag. Op uitnodiging van AIDA deden Aras Kareem, Gorki Bollar, Gregory Kohelet, Persheng Warzandegan, Ramaz Gojati en Senad Alic mee.

Art2stay
Tijdens de IDFA in december 2007 ging de documentaire De huizen van Hristina  van Suzanne Raes in première. Als vervolg werd in januari 2008 Art2stay gelanceerd, een digitaal platform voor 'illegale' kunstenaars. Art2stay biedt ‘ongedocumenteerden’ de kans om hun kunst te tonen in een online galerie en eventueel toch anoniem te blijven. AIDA leverde voor de site een portret van de met onbekende bestemming vertrokken Norow Denzen, een schilder uit Mongolië die tevergeefs asiel aanvroeg in Nederland. 

Moslim Agenda
In september 2008 verscheen de Moslim Agenda 2009 met afbeeldingen van kunstwerken die door Nederlandse kunstenaars met een islamitische achtergrond zijn gemaakt. Door toedoen  van AIDA konden Farhad Foroutanian, Wava Roestamova, Rasim Huseynov, Adil Elsanousi en Shakila Azizzada hieraan meedoen.

M2M – Migrant to Migrant
Na de Schipholbrand in 2005 werd het webradiostation M2M gelanceerd dat zich richt op de menselijke kant van migratie. Sindsdien zendt het station elke vrijdagavond uit. AIDA droeg ertoe bij dat vluchtelingen-kunstenaars daar regelmatig hun stem lieten horen. Daarnaast hielp AIDA het station op het gebied van organisatie en management.

Koploperstop – 19 november
In 2008 hieven de medewerkers van Netwerk CS hun organisatie op. Voor de laatste keer werd de “Netwerk CS Estafette” gehouden die de vraag opwierp: wat is nodig om diversiteit duurzaam in de culturele sector te verankeren? Daartoe werd een zogenoemde “Koploperstop” ingesteld die de beste diversiteitorganisaties zichtbaar moet maken. AIDA behoorde tot de eerste vijftig. Winnaars waren “Culturele Zondagen” in Utrecht en “Theater Zuidplein” in Rotterdam.

“Thuis”  en “Een dansje in de regen”
In de door de Stichting On File en het Fonds voor de Letteren samengestelde verhalenbundels Thuis en Een dansje in de regen zijn veel met AIDA verbonden schrijvers te vinden, zoals Nasser Fakhteh, Raouf Moussád, Saleh Hassan, Nino Zalica, Snezana Bukal, Stipo Jelec, Albana Shala en Ibrahim Selman. In Thuis gaat het om het spanningsveld tussen herkomst en toekomst, in Een dansje in de regen over contacten en ervaringen van gevluchte schrijvers met Nederlanders.

Babel aan de Amstel – 24/25 april
AIDA droeg bij aan de totstandkoming van het symposium Babel aan de Amstel. Het was bedoeld als een voortzetting van De kracht van cultuur dat op initiatief van minister Pronk (Ontwikkelingssamenwerking) en staatssecretaris Nuis (Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen) in 1996 in de Beurs van Berlage plaats vond. Na de nodige research door AIDA werd het idee door het Fonds voor de Letteren en het Fonds voor de Podiumkunsten overgenomen. Beide fondsen hechtten meer waarde aan criteria als ‘internationale inbreng’ en ‘wetenschappelijkheid’ dan aan de functie van vrijplaats voor in Nederland wonende schrijvers en intellectuelen. Het kwam het symposium niet ten goede.

Over de landsgrenzen heen
Voor AIDA houdt het werken met gevluchte kunstenaars in Nederland niet in dat wij de ogen sluiten voor wat er over onze landsgrenzen heen gebeurt. Wij gebruiken steeds intensiever de AIDA-website om over schendingen van mensenrechten – als het om kunstenaars gaat – te melden. Ook de Nieuwsbrief, die AIDA twee keer per jaar verspreidt, gebruiken wij daarvoor. Ook om de media op de hoogte te stellen. De bij het werk van AIDA betrokken ballingen dragen bronnen aan waarover de reguliere media niet kunnen beschikken. Daarnaast houden internationale organisaties  zoals International PEN, Index on Censorship, International Cartoonist’s Rights Network, Amnesty International, Shahrzadnews, Writers without Borders en Freemuse ons op de hoogte.

Van groot belang voor projecten met of voor collega’s in het land van herkomst is de samenwerking van AIDA met in Nederland wonende ballingen. Zij kunnen bijdragen aan culturele programma’s van Nederlandse organisaties. Een goed voorbeeld van zo’n samenwerking is het programma Metropolis-tv voor de VPRO waaraan in 2008  twee jonge documentairemakers uit Iran meewerkten. Maryam Raz maakte onder meer een documentaire over transsexuelen, Hossein Karimpouri’s eerste bijdrage ging over wapenlessen op een school in Iran.

Een ander project waaraan gewerkt wordt is naar een idee van de Iraakse kunstenaar Mohammed Abdulla, die lang in Amsterdam heeft gewoond, maar nu in Londen verblijft. Een complicatie in dit geval is dat Abdulla wil samenwerken met zijn broer die nog in Irak woont.

Verheugend was dat de reizende tentoonstelling Show your Hope dankzij de contacten tussen  met AIDA samenwerkende ballingen en hun vrienden en collega’s in Iran in juni 2008 in het Artist’s House in Teheran te zien was.

 AIDA Nederland

Amsterdam, april 2009